31.05.2020

Ювал Ҳарарининг китобига тақриз

Тарих бу ўтмиш воқеаларининг кетма-кетлиги ҳамда уларнинг ўзаро боғлиқлигини, ривожланиш қонуниятларини ўрганувчи фандир. Ривожланган давлатлар дарсликларида бу боғлиқликлар ўқувчиларга ўтилади. Аммо бизнинг тарих китобимиз қуйидагича (кўпчиликка тушунарли бўлиши учун, асосан “Ўзбекистон тарихи”ни назарда тутяпман) эрамиздан аввал: Тўмарис, Широқ, юнонлар истилоси, Спитамен; эрамиздан кейин: турк ҳоқонлиги, араблар келиши, Беруний, Ибн Сино каби олимлар, сўнг мўғуллар босқини, Амир Темур давлати, кейин Темурийлар ва Шайбонийлар зиддияти, хонликлар, шу билан руслар истилосига ўтиб кетамиз. Бу воқеалар ва шахслар фаолиятининг бугунги кунимизга таъсири ҳақида нечтамиз биламиз? Масалан, мен деярли билмайман, аммо билгим келади. Аниқроғи, биз тарихни воқеалар ва саналар шаклида биламиз, уларнинг ривожланиш қонунияти, ўзаро боғлиқлиги ва бугунимизга таъсирини билмаймиз ва билишга уринмаймиз. Келинг, саволлар қўяйлик: бармоқларимиз сони саккизта бўлганда бугун саккизлик саноқ тизимини қўллаётган бўлармидик? Туркистон Мухторияти сақланиб қолганда бугун қандай давлатда яшаётган бўлардик? Шайбонийзодалар шиалар билан урушмаганда бугун эътиқодда шиа бўлармидик? Чор Россияси ва советлар ўлкамизни пахтага эмас заъфарон етиштиришга йўналтирганда саноат ва инфраструктурамиз қандай ҳолатда бўларди? Шунга ўхшаш саволлар. Фактларни тўплаш, уларни тизимлаштириш ва сабаб-оқибат тарозисида ўлчаш ҳамда қонуниятларини аниқлаш бу фаннинг хусусиятидир.

Юқорида келтирганларим “Инсониятнинг қисқача тарихи” китобининг аҳамиятини таништириш учун киришсўз эди. Аввалдан айтиб қўяй: бу китобни ҳали тўлиқ ўқиб чиқмаганман. Русча таништирув версиясини  юклаб олиб, ўқиганимга 1 йилча бўлди.

Китоб инсон авлодининг пайдо бўлиши, жамоаларга тўпланиб яшай бошлаши, ўзаро муносабатлар, когнитив инқилоб (яъни инсон билимининг ошиб маълум босқичга етиши ва бунинг воситасида жамиятни ўзгартириши), аграр инқилоб (одамзот экин етиштиришни ўрганиб ўзини таъминлай олгани), ўзаро хабарлашув имконияти туфайли бирлашиб яшашга интилиши, илмий инқилоб, капитализм ва бошқа масалаларга тўхталади. Ва бу жараёндаги бирламчи сабабларни шарҳлашга уринади. Ҳарарининг уқтиришича, инсон жамики мавжудотлар ҳукмдорига айланишига унинг ўзаро ахборот алмаша олиш ва бирлаша олиш қобилияти сабаб бўлди (шу қобилият бошқа мавжудотда бўлганда ҳозир ер юзининг ҳукмдори у бўларди). Ҳарари дейдики, инсонлар бирлашган барча ижтимоий тузилмалар хоҳ компания, хоҳ давлат, хоҳ дин, хоҳ сиёсий партия – барчаси хаёлот маҳсулига (русчада “миф” ва “вымысел”, яъни “тўқима”, “уйдирма”, “эртак” маъносида таржима қилинган. Мен айни сўзни “хаёлот маҳсули” деб олдим, чунки бу ерда айнан миф-эртак сўзи тушмайди, маъно кўпроқ “ғоя”, “ақида” сўзига тортади, назаримда. Шундай бўлса-да, динни хаёлот маҳсули деб аташ исломий ақидамизга зидлигини эслатиб ўтаман, эътибор бериш керак нуқталаридан бири шудир) ишониш оқибатида юзага келади.

Китоб гарчи илмий бўлса-да, содда услубда ёзилган. Ҳатто, рус ёки инглиз тилини янги ўрганган ўқувчи ҳам қийналмасдан тушунади. Муаллиф муайян воқеликни равшанроқ тушунтириш учун бадиийликка яқин тасвирлардан фойдаланади, сарлавҳаларни қизиқарли танлайди: “Одам ва Ҳавонинг бир куни”, “Пежо афсонаси, “Руҳлар билан мулоқот”, “Урушми тинчлик?” ва ҳоказо.

Марксизмдан маълумки, Карл Маркс кишилик жамиятини бешта ижтимоий-иқтисодий формацияга бўлади. Бундай таснифга у иқтисодчи сифатида ишлаб чиқариш воситаларига эгалик нуқтаи назаридан ёндашади. Ҳарари “ақл-идрокли одам” (Хомо Сапиенс) тарихини тўрт даврга бўлади: когнитив инқилоб (тахминан эрамиздан аввалги 70-12 минг  йиллар оралиғи, бу даврда одамзод тасаввури ривожланиб ақлини таниган), қишлоқ хўжалиги инқилоби (тахминан эр.ав 12 асрдан то эрамизгача, бу даврда қишлоқ хўжалиги ривожланди), инсониятнинг сиёсий ташкилот ва империяларга бирлашуви (тахминан эрамиздан то 1500 йилларгача) ва илмий инқилоб даври (1500 йилдан ҳозиргача илм-фан тараққий топиш даври). Ҳарари инсоният тарихини бўлакларга ажратишда иқтисод эмас, табиий фанлар, хусусан биология нуқтаи назаридан ёндашади, яъни одамни бир биологик тур деб қарайди.

Ҳарари ўзаро бир-бирини таниб муносабат ўрнатиб гуруҳлана оладиган одамлар сони узоғи билан 150 нафарга яқин дейди. Гуруҳда одамлар сони 150 нафардан ортса бошқариш мураккаблашади, етакчи уларни адаштира бошлайди. Хўш, шундай экан, одамлар минг, млн кишилик бирлашмаларга қандай уюшади. Чунки уларни ўзаро бир “хаёлот маҳсули”га ишонч бирлаштиради, дейди у. Бир-бирини мутлақо танимайдиган икки серб ўзаро гаплашиб кетиши мумкин, чунки улар серб халқи, серб мамлакати ва байроғи борлигига шубҳа қилмайди. Гуглнинг икки ходими таниш бўлмаса-да, биргаликда самарали ишлайди, чунки улар Гугл номли компания борлигига, унинг акциялари ва пуллари мавжудлигига ишонади. Кўриб турганингиздек, барчасини одамзот ўйлаб топган хаёлот маҳсулига ишонч бирлаштиради.

Китобда назарияларга кўп эрк берилгани учун ишончсиз туюлувчи жойлари ҳам учрайди. Муаллиф баъзан ўзидан аввалги олимларнинг фикрларига “барчаси эртак” деб беписанд ёндашади. Айниқса инсоннинг одамсимон маймундан келиб чиқиши даъвоси инсоният Одам Атодан тарқаган деб ишонувчиларга ёқмаслиги табиий. Аммо мусулмон олимлар орасида Одам Ато биринчи жисмоний одам эмас, ундан аввал ҳам одамлар бўлганлиги, Одам Ато эса биринчи пайғамбар ва Яратганнинг элчиси сифатида танланганлигини айтувчилар ҳам борлигини (Россия Ислом қўмитаси раиси Ҳайдар Жамолнинг фикри) унутмаслигимиз керак. Бу ҳақда турк тафсирчи олими Меҳмет Окуяннинг ҳам қизиқарли фикрлари бор.

Энди биз мусулмонларнинг бу китобга муносабатимизга оид икки оғиз гап.
Аввало бу китоб айрим биродарларимиз огоҳлантирганидек, баччабозлик ва даҳрийликни тарғиб қилиш учун ёзилмаган. Асосий мазмунини юқорида ёздим. Ўқувчи китобдан қидирганини топади, бир китоб билан ақидамиз бузилиб кетса, демак бу мустаҳкам ақида эмас экан, биз ақидамизни янаям мустаҳкамлашимиз, йўлдан адаштирмаслигини Ўзидан сўрашимиз лозим. Шунда ҳам кимдир тақво учун ўқимасликни истаса, бу унинг хоҳишидир. Билимсизлик кулфат келтирмайди, аммо ютқазиб қўйиш ёмон, дейдилар. Модомики, шундай экан, мен бундай асарларни атоқли ёзувчимиз Ўткир Ҳошимов айтганидек мағзини еб пўчоғини ташлаб юбориш керак бўлган китоблар қаторида кўраман. Илм-фан сезгиларга асосланади, турли назария, фаразларни илгари суриши мумкин ва мутлақ ҳақиқатга даъво қилмайди, шу билан бирга тинимсиз ўзгаришда, янгиланишда бўлади.

Аммо биз мусулмон олами илм-фанда, айниқса табиий фанларни ўзлаштиришда бениҳоя ачинарли аҳволга тушиб қолганлигимизни эътироф этмасак бўлмайди. Табиат ва жамият қонунларини англашга уринмаймиз, келажакни прогнозлай олмаймиз. Шу сабабли ҳам дунё бўйича кашфиётларнинг 1 фоизи ҳам мусулмонлар ҳиссасига тўғри келмайди, бошимиз ўзаро низодан чиқмайди, ривожланган номусулмон давлатлар бизни осонгина бошқаришади ва керак бўлса қурбон қилишади. Аббосийлар давридаги мусулмон олимлари “ақидамизга путур етмасин”, дея Ҳарарининг китобидан парҳез қилишимизни кўрганда балки куларди. Чунки улар илм-фанга оид ҳар қандай китобни ўрганган ва “Зевс ҳаққи” деб бошланувчи юнон олимлари асарларини ҳам арабчага таржима қилишдан бош тортмаганди. Дунё олимлари бугун Америка, Европа, Японияга интилганидек ўша даврда Қоҳира, Бағдод, Хоразм, Дамашқ каби шаҳарларга интиларди. Шубҳа йўқки, биз табиий фанларни ўрганмасдан катта хато қилдик ва жабрини тортмоқдамиз. Мусулмонлар ҳақида ҳозир ғайридинлар уларнинг ўзларидан кўпроқ билади ва шу туфайли ҳам устундир. Мусулмонлар ғоявий мухолифларини ўрганишлари, уларнинг ёндашуви, илми, ғоялари, давлат бошқаруви билан танишишлари керак. Ақидамизга путур етмасин, деб ўзини четга тортмаслиги зарурдир. Ақида керак, аммо бугун биргина ақиданинг ўзи тараққий этиш учун етарли эмас. Ақидамиз қачонки қалбимизга жойлашиб эътиқодга айлангандагина фойдалидир. Мен табиий ва ижтимоий фанларни мусулмонлар худди диний илмларни ўргангандек ҳарислик билан ўрганишини орзу қиламан. Кичик бир мисол: ижтимоий тармоқда даҳрий ва мусулмон тортишганда мусулмонга кўпинча раҳмим келади. Даҳрийлар уни шундай калака қиладики, ҳатто устидан кулишаётганини ўзи сезмайди. Гоҳ зўр бериб ўзини оқлашга тушади, гоҳ ҳақоратга ўтади – асли бу иккаласи ҳам ютқизиқдир. Бу худди “катта дунё”нинг “кичик дунё”даги аксига ўхшайди. Биз мусулмонлар кўпмиз, аммо аксариятимиз ижтимоий ва табиий фанларни билмаймиз. Буларнинг барчасини ёзишимга сабаб номусулмонлар ёзган китоблардан хавфсирашнинг хатолигини айтишдир.

Ювал Ҳарарининг “Инсониятнинг қисқача тарихи” китобини ўтган йили вазирликдаги бир ёш ташаббускор йигит таржима қилиб нашр эттирмоқчи бўлганди, аммо имкони ва ресурси бўлатуриб нега тўхтаганини билмайман. Шунга қарамасдан бу бестселлер асарни таржимасига Нурбек Алимов киришибди. Бошини ўқиб кўрдим, таржима назаримда ёмон эмас. Қизиқувчилар учун фойдали китоб бўлади, деб ўйлайман.
Facebookдаги муҳокамага ўтиш
2019 йилнинг июли

02.03.2020

Тариқ Рамазон: Исломнинг ислоҳоти кечмоқда. Фақат сиз буни ҳар доим кўролмайсиз

Исломнинг ислоҳоти кечмоқда. Фақат сиз буни ҳар доим кўролмайсиз.
Ислом ислоҳоти ҳақидаги бугунги суҳбатлар ноўриндир.
Биз Исломни насронийлик кўзойнаги орқали тушуна олмаймиз. Булар мутлақо ҳар хил ҳодисалардир.
Баъзилар, ҳаттоки, ИШИД пайдо бўлиши моҳиятан Исломнинг ислоҳоти ҳисобланади дейишмоқда. Худди Мартин Лютер каби улар радикал ва ўрнатилган диний тартибларни қабул қилмайди.
Аммо бу таққослаш тарихий ва теологик жиҳатдан ноаниқдир.
Лютер католик черковига радикал тарзда қарши чиқувчи яхши маълумотли олим эди.
Исломда черков йўқ, ИШИД етакчилари эса диний эътибор қозона олмади. Сунний ва шиадан тортиб барча мусулмонлар уларга ўзларининг норозилигини изҳор этиш ва қарши курашиш учун бирлашди. ИШИД Ислом муждасини ислоҳ қилмайди, уни ўзгартиради.
Бунинг ўрнига биз бугун Ислом билан нималар бўляпти, деб савол қўйишимиз керак.
Ислоҳотларнинг товушсиз жараёни кетмоқда. Мусулмон жамиятларида интеллектуал инқилоб бормоқда. Агар катта сарлавҳаларда бу ислоҳотлар аксини топмаётган бўлса, бу бўлмаяпти, дегани эмас.
Бутун дунё мусулмонлари арабча ва осиёча патриархиядан ҳам, ғарбча маданий империализмдан ҳам халос бўлишга интилмоқда. Бу ислоҳот чуқур тарихий жараён бўлиб, якунига етиши учун вақт керак. У либерал қадриятларнинг ғарбча тушунилишига олиб келмаслиги мумкин.
Ислом ўз анъаналари доирасида ўзини ислоҳ қилади.
Ғарб – либерал, Ислом – радикал ва улар ўзаро қарама-қарши, деб ўйлаш жуда юзаки ва хатарлидир.
Биз барчамиз адолат, эрк, тенглик, инсоний қадр-қиммат қадриятларини ажратамиз. Биз қуришимиз керак бўлган учинчи йўл бор. Шунинг учун бирга ҳаракат қилишимиз лозим.
Биз биргаликда ижтимоий адолатсизликка, ирқчиликка, гендер тенгсизликка қарши туришимиз ҳамда муҳожирлар ва қочоқларга тўғри муносабатда бўлишимиз керак.
Бунга эришиш учун Ғарб такаббурлигини камайтириши, мусулмонлар эса очиқроқ (либос ҳақида гап кетмаяпти – таржимон) бўлиши лозим.
Ш. Исломов таржимаси



Маълумот ўрнида: Тариқ Рамазон замонанинг машҳур мусулмон олими. Европада яшаб, француз тилида маъруза қилади. Мисрдаги “Мусулмон биродарлар” асосчиси Ҳасан ал-Баннанинг набираси.
Тариқ Рамазон умматнинг ўз қобиғига ўралашиб қолмаслиги, ғарб маданиятига яқинлашиши тарафдори, ғарб ва мусулмон дунёсига ажратилишига қарши.
“Тайм” журнали талқинида XXI асрнинг юз нафар нуфузли новаторидан бири. 

30.11.2019

Класс ва кечикиш


“Америка уч юз йилда шу мақомга етган бўлса, Ўзбекистонимизни ўттиз йилда шу даражага етказган Ислом Каримов бобомизнинг руҳлари шод бўлсин. Ислом бобомизнинг ҳақиқий издошлари Шавкат Мирзиёевнинг умрлари узоқ бўлсин”, деган постга класс қўйган онимдаёқ электр лип этиб ўчди. Электр ва телефон антеннаси бирга йўқолади. Демак, класс босилди ёки босилмади.
Беш дақиқа ўтиб ёнимдаги ўғлим ғингшиди:
-  Дада, совқотдим
-  Ҳозир иситамиз-да, тойчоғим!
Дарров печкага тезак, баклажка, тут томири, маккасўта, ёнғоқ пўчоғи, картонқоғоз, кир латта ва улардан тушган супуриндини қалаб устидан кўмир босвордим. Хаёлим интернетда. Кўмирдан қорайган қўлда телефон тутиб бўлмайди. Эшикдан чақиришди.
-  Маҳалла йиғиляпти. Свет-газ, боғча, медпункт, йўл қуриш, обод маҳалла масаласи кўрилади.
-  Мингинчи мартами? Ҳозир чиқаман.
Югуриб анҳордан сув келтириб, ювингач, мажлисга чиқдим. Колхоз зали бузиб ташлагани учун мактабга тиқилдик. Катта хона ташқаридан ҳам совуқлиги учун интернетга киришга қўлим қовушмай қайтдим. Афсус. Ия, укам қайтибди.
-  Рейд кўпайиб кетди. Буёғи байрам, прописка чатоқ. Объектни тугатмай қайтдим.
-  Яхши қилибсан, ука. Ғиштингни шу ердаям кун илиса қуяверасан. Молингни боқ.
Интернет ишламаса, саҳифа ёниқ туради, аммо класс қўйсанг, бир ондаёқ асл ҳолига қайтиб қолаверади. Менда ҳам шундай бўлдимикан? Яна эшикдан чақирди.
-  Қўл қўйинг. Томорқани экмасангиз, жаримадан огоҳлантирамиз.
-  Хўп, хўп-да. Қайси идорадансизлар?
Музлаб улгурмаган ерни чопиб қўйиш мумкин. Жаримадан яхши-ку. Интернет кутиб туради. Ташқаридаги тириллаган булдозерми? Уйим “снос”га тушдимикан? Дарҳол кўча деворимга “Бу уйда одам яшайди” ёзувини илдим.
 Ниҳоят электр помидор каби ёнди. Телефон антеннаси липиллади. Кечиккан класс босилди. “Америка уч юз йилда шу мақомга етган бўлса, биз ўттиз йилда шу даражага етдик. Умрлари узоқ бўлсин”. Худога шукр. Эшикдан чақирманг. Менинг бошқа идорада ишим йўқ. Кеч бўлди. Ухланг. Ҳикоям тамом.
2019 йилнинг 10 ноябри

31.10.2019

Музейдаги сўзлар


80-йилларда “Ёшлик” журналида “Тил сандиғи” номли рукн бўларди. Асосан, луғатга кирмай қолган шевага хос, эскирган сўзлар маъноси изоҳлаб бериб борилган. Хўш, бу нимага керак? Тил жонли нарса ҳисобланади, у доимий ўзгаришда, ривожланишдадир. Ҳозир тилимизга чет сўзлар селдек кириб келмоқда. Ҳаттоки, ўзбекча муқобилини жойидан турғазиб, ўрнига алтернатив бўлиб ўтириб қолмоқда. Бу табиий жараёнда меҳмон сўзлар мезбон сўздан зўр чиқиб қолмаслиги учун шевалар ва тарихий сўзларимиздан, яъни илдизлардан озиқланишимиз тўғри бўлади.
Мен Қўқон шаҳри ва унинг атрофидаги туманлар аҳолиси оғзаки нутқда ишлатадиган, аммо адабий тилга унчалик кирмаган сўзларни тўплаб юраман. Марҳамат, ўқиб кўринг, таниш сўзлар учрармикан.

Аллоли – атайлаб, тезгина (азза-базза)
Арвак – кичкина, нимжон, қилтирик (арвоҳдан чиққан бўлса керак)
Бакор келмоқ - фойдаси тегмоқ
Вавақ, вавақча – лўппи юзли дўмбоққина гўдакларни эркалаб чақириш
Вала-вала – сергап, жаврақи одам; Вала-вала қилма – кўп гапирма.
Валангор – бузилган, ишга яроқсиз, абгор; ҳаммаёғи очиқ
Валиш - ишком
Дагар – ўғил болани шундай эркалатишади
Данап - тўйда рақсга тушувчи аёл (баъзи жойларда енгилтабиат деб таърифланади)
Даршана – эрта баҳорда маҳалла кўнгилли равишда тўпланишиб ариқ-кўчаларни тозалаш, дарахт экиш ҳашари
Дўмбаслик - дўнглик, баландлик
Гармашўрак – пишириб, устига пиёз ва зираворлар солинган нўхат
Жазвар, жазбар – чизғич, линейка (ўқув қуроли)
Жипириқ -
Зибир – зовур (сбросдан келиб чиққан)
Ичи чиқмоқ – кўнгли тўлмоқ
Капасассиқ – “старческий маразм”га учраган одам
Каранда - олифта, такаббур
Карилламоқ – катта кетмоқ
Кирпи - типратикан
“Кўча” – маҳаллий мафия
Кўчаош – гўжа ош, оқжўхоридан тайёрланган суюқ овқат, иссиқ ҳолда устига кўк сепиб тортилади (айронлиси эмас)
“Кўчат” – емлашга тайёр ёш мол
Лахтипар, лағар – бузуқ, яроқсиз, хароб
Малда, малданон – қозонда қатлама каби юмшоқ қилиб пишириладиган сўлқилдоқ нон
Мондалаб – эплаб, уддалаб
Найниғ – майнавоз, найрангбоз
Нинни – чақалоқ, гўдак
Обрез – хона четидаги ювинадиган жой, суви ташқарига оқиб кетади
Олатоғ – қаердалиги номаълум тоғ. – Қаёққа кетди? –Олатоққа.
Опой - аёл ўқитувчи ёки тарбиячини чақириш
Ордиқ - дам олиш куни (ҳордиқ ёки отдых дан келиб чиққан бўлса керак)
Оғзи қаттиқ - одатда баланд нарх айтувчиларни шундай сифатлашади
Палла - сигирнинг туққандан кейинги сути, овуз, ўвуз сути
Пасод, фасод – инжиқ
Пинна – инжиқ, фитначи феълли инсонга (асосан аёл) нисбатан ишлатилади
Пойчўкир - хокисор, камтар одам
Полпис – бефаросат, бесаранжом
Посон бўлиш– башанг, кўркам кийиниш
Пудаш - пуфлаш
Пўтақари, ке(к)сақари - маҳмадона болакай
Самовар – чойхона
Сарофта - бозор-ўчар (сарфи ҳафтадан келиб чиққан)
Сепсилиш - камайиш
Тева – тепа
Увдиқ -
Фалон-пукун – фалон-пистон
Хопитиш – чўмилиш
Хоҳладим - ЗАГС
Хоҳлашган - севишган (қиз билан йигит)
Хутум – ичиқора, ҳасадгўй, фитнакаш
Чикалак ошиш – ўмбалоқ ошиш
Чикалтак – ёш кўчат
Чойдиш - қумғон
Чули-чули – майда-чуйда, ҳисобдан ташқарида, дегани
Шапшак - шўх, шум
Энахотин - маҳмадона қизчаларни аташади
Қашамшанг - безбет
Қир учи – энг тепа жойи
Қирпи – туллак, пихини ёрган (асосан эркак)
Қўмақай - сут кўп эмадиган дўмбоқ гўдак
Ғўжалоқ – кир-чир
Ғишава – хархаша, инжиқлик
Ҳилқинмоқ – бировнинг нарсасига ютинмоқ, кўз олайтирмоқ
Ҳовдир – ҳовлиқма, довдир

30.09.2019

Ўзбеклар нима дейди?


Дин ҳақида: - Одамнинг манетида бўлсин (кўкрагига уриб), вей!
Бойлар ҳақида: - Мард киши. Эҳсони катта саховатли одам. Ҳожи. Бир тўй қилди ўтган йили, тўкиб ташлади, келганам келди, келмаганам келди.
Уччига чиққан таниш-билишчи ва порахўр ҳақида: - Ҳожатбарор одам. Ҳозирги замонда танишсиз иш битиролмайсан. Бир суҳбатини ол, керак бўлиб қолади.
Ёғли овқат ҳақида: - Дўхтирлар ваҳимачи халқ бўлади. Катта-катта олавер.
Ичкилик ҳақида: - Ўзимас, кайфи ҳаром. Икки ака-ука бўлган экан (давомини биласиз).
СССР ҳақида: - (орзумандлик билан) Бошқача даврлар эди. Гугурт икки тийин. Бир сўмга, эҳҳе..
Америка ҳақида: - Иплос давлат. Ҳамма уруш ўшағдан чиқади.
Тошкент ҳақида: - Свет ўчмайди, газ бир метр.
Мустақиллик ҳақида: - Ҳозир ҳам кам бўлганимиз йўқ. Ишлаган қандини уриб яшаяпти.
Тўйлар ҳақида: - Ярашиғи шунақа. Маҳалла-кўйдан кам ё ортиқ жойимиз йўқ.
Газеталар ҳақида: - Афандиси, сканворди боридан олиб тураман.
Китоб ҳақида: - Ўқиб шаҳар оберармиди. Кўряпмиз ўқиганларни.
Қиз фарзанд ҳақида: - Ўқиб шаҳар оберармиди. Кўряпмиз ўқиганларни.
Интернет ҳақида: - Ҳозирги болаларнинг ҳаммасининг, нимейди, анави, ҳа аднўда сайти бор.
Алишер Усмонов ҳақида: - Путин билан яккама-якка гаплашиб, Россияда ўзбекларга тегмасликка келишиб қўйибди.
Элон Маск ҳақида: - Ким у?
Масжид ҳақида: - Пенсияга чиқиб олай, Худо хоҳласа, намозни канда қилмайман.
Сиёсат ҳақида: - Кетни қисган бой бўлади. Сиёсатга аралашма. Ундан кўра уят-уят гаплардан гаплашайлик.
Президент ҳақида: - Ўзи яхши одам, атрофидагилар ярамас.
2019 йилнинг сентябри