20.10.2013

MapInfo да харитани масштаблаштириш

Мапинфо бу картографияда қўлланиладиган етакчи программалардан биридир.        
Геофизикнинг вазифаси қаторига хариталар билан ишлаш ҳам киради, шу сабабли Мапинфо  программасининг айрим имкониятлари билан танишиб қўйиш зарар қилмайди. Биз қуйида оддий растр (JPEG, BMP, TIFF в.ҳ.к) кўринишидаги топопланшет ва хариталарни Мапинфода масштаблаштиришни кўриб чиқамиз.
Мапинфонинг ойнасида бирор картани очамиз (открыт таблицу – бу программа расмни ҳам таблица деб атайди :), файл типига растрни белгилаш керак.



“Расмни шунчаки кўрмоқчимисиз ёки координаталар белгилаб регистрация қилмоқчимисиз”, деб сўрайди. Регистрация қилишни боссак, “Регистрация изображения” ойнаси чиқади.

Ушбу ойнадан аввал “Проекция”га кириб қайси координата системаси бўйича киритаётганимизни белгилаймиз ва шундай сўнггина сетка бўйича нуқталарни белгилаб, унга тегишли координаталарни киритамиз. Ишнинг моҳияти оддий – растрнинг нуқтасига тегишли координаталар мос ҳолда “боғлаб” қўйилади. Камида 4та нуқта киритиш мақсадга мувофиқдир. Киритилган координаталарни “Правка” билан ўзгартириш мумкин. “Ошибка (точки)”  1 дан ошиб кетмаслиги керак. Харитани масштаблаштириб бўлсак, файл ёнида қўшимча . TAB файл пайдо бўлади, биз уни босиб харитани мапинфода тўғридан тўғри очишимиз мумкин.
Энди базадан сейсмостанциягача, сейсмостанциядан пивохонагача бўлган масофани харита орқали ўлчашимиз мумкин. :)

28.08.2013

ЗМС электрон обработкаси

Яқинда раҳбариятимиз ЗМС обработкани бажаришга имконимиз бор-йўқлиги ҳақида қизиқди ва программалар топиб  изланиб кўришни маслаҳат беришди.
Қуйида ЗМС электрон  файлини айрим программалар ёрамида обработка қилиш кўрсатилган. Бу программаларни кўчириб олиш бепулдир. 


Кам чуқурликлар сейсморазведкасида файл SEGY, SEGD дан фарқли тарзда SEG 2 форматда регистрация қилинади.
Прогресс-L сейсмостанциясида отилган точкани программа билан ишлов бериш учун аввал файлни бўлакларга бўлиб оламиз.
Бунинг учун Interpex.IXSeg2Segy программасидан фойдаланамиз. (Бу программани мана бу адресдан кўчириб оласиз)

















File – Import дан керакли SEGY файлни танлаймиз, программа отстрел номерини сўрайди Get Integer. (Масалан, файлда 1) прямой; 2) централний; 3) встречний отилган бўлиши мумкин.) Номери киритилгач, фақат шу сейсмограммани акс эттиради. File – Export SEG2. Файл SEG2 форматига ўтказилди. Энди уни Uphole программасида пикировка қилиш мумкин.

Тегишли SEG2 файлни Uphole программасида очамиз. (Uphole2 программасини мана бу адресдан кўчириб оласиз) Бу программа аслида МСК учун мўлжалланган, лекин ЗМС учун ҳам фойдаланса бўлади.

Сейсмограммани ўнгда тепадаги тугмалар билан катталаштириш ва кичиклаштириш, пикировка учун қулай ҳолатга келтириб олиш мумкин. Pick Breaks ни босамиз ва дастлабки вступление тўлқинларини белгилашни бошлаймиз. Агар тебраниш амплитудаси кўзга ташланмас даражада кичик бўлса, усилениени ошириб кўрса бўлади. Чапдаги ойнада белгиланган канал номерига тегишли вақт миллисекундда кўрсатиб борилади.




Белгиланган вақтлар бўйича Uphole results ойнасини очиб тезлик годографини қўриш ҳам мумкин. Фақат бунинг учун ушбу точкага оид бўлган айрим маълумотларни (каналлар орасидаги масофа, профил номери, пикет рақами, бажарувчи ва буюртмачи ташкилот номи, бўйингиз, оғирлигингиз, туфлингизнинг размери :) ва шунга ўхшаш ашқол-дашқолларни) киритиш лозим бўлади. Шу сабабли ҳозирча бундай қилмасдан Print тугмасини босиб Picktimes.TXT деган текстовой документни очамиз. У мана бундай кўринишда бўлади

File : F:\444_444-04.SG2

Chan      Pick Time
----      ---------
1        
2        
3        
4        
5         5.28
6         5.28
7         10.55
8         16.58
9         42.21
10        50.50
11        55.77
12        61.05
13        68.59
14        74.62
15        82.91
16        90.44
17        97.23
18        103.26
19        115.31
20        122.10
21        128.88
22        134.16
23        137.93
24        141.69
25        146.22
26        146.97
27        156.71
28        151.49

Эслатма: Одатда ЗМСда 24та канал 100метрли ёки 200 метрли расстановкада ишлатилади. 28та канал бўлса бошидаги 4таси вспомогателний каналлардир. Уларни пикировка қилинмайди.
Picktimes.TXT фйли дарҳол очилмаганда ҳам у файл ёнида .PIK расширенияли файл бўлиб автоматик тарзда сақланиб қолади.
Энди бу миллисекундларни экселга оламиз.



Расмда кўрсатилганидек каналлар ва миллисекундлар шу устунларга мос ҳолда жойлаштирилиши керак. Chan деган ёзуви бор B, D, F устунлардаги 5дан 28гача каналлар рўйхати вспомогателнийнинг ҳисобига хато, аслида А устундагидек бўлади ва бундан буён А устундаги 1дан 24 гача каналлар рақамидан фойдаланамиз.

Excel нинг диаграмма ойнасида годограф чизилади.
Шу графикни қоғозга чиқариб,кейин шунга узун темир линейка билан тезликни чизиб қўйилади


23.06.2013

Нефт ҳақида бизга маълум ва маълум бўлмаган фактлар

Ҳозирда кунига 85 миллон бочка нефт қазиб олинади, Бир кунда дунё аҳолиси ёқадиган нефтни ҳосил қилиш учун табиатга 1500 йил керак бўлади, Бир йилда ёқадиган нефтимизни табиат ярим миллион йилда ҳосил қилган - унда ҳаттоки инсоният мавжуд эмас эди.
Нефт ўн миллион йиллар олдин денгиз сувида яшаган планктон организмлар қолдиғидан пайдо бўлган.
Кимёвий таркибига кўра нефт тошкўмирга жуда ўхшаш, иккаласининг ҳам асосий таркибий компоненти углерод ҳисобланади, Шунинг учун нефт ва газни олимлар кўмир, торф ва сланец билан бир қатордага қазилмалар - каустобиолитлар синфига киритишади,
Ҳалигача олимлар нефт тамом бўладиган ё тамом бўлмайдиган заҳираларга турига кириши борасида ягона фикрга келмаганлар
Аляска Қўшма штатларга 1867 йилда бугунги кун ҳисоби бўйича олганда 100 миллион доллардан сал ошиққа сотилган эди, Орадан ўттиз йил ўтгач олтин кони очилди ва ҳаммага маълум “олтин васвасаси” бошланди, ХХ асрда эса умумий заҳираси миқдори 100-180 миллиард долларга тенг бўлган йирик нефт ва газ конлари очилди.
Жаҳонда бир кунда 85 200 000 баррел ёки 13 546 800 000 литр нефт қазиб чиқарилади (2009 йил бошидаги маълумот)
327 йилда хитой муҳандислари бамбук қувурлар воситасида 240 метр чуқурликкача қазиб нефт олганлар, Карнеги маълумотига кўра ўша вақтда нефтни “ёнувчи сув” деб аташган  ва денгиз сувини буғлантириб туз олишда қўллашган.
1970 йилда Нобел мукофотини олган Норман Борлаг 40-йиллар охиридан бошлаб Стандарт Ойл томонидан молиялаштирилган, У яшил инқилобнинг отаси саналади. Қишлоқ хўжалигида энергиянинг алмашинишига эътибор қаратинг - озиқ-овқат маҳсулотининг ҳар бир калориясига 15 калория нефт энергияси сарф бўлади (исроф)
Бу қимматбаҳо фойдали қазилма конининг чуқурлиги ўнлаб метрдан то 5-6 километргача боради.
Энг йирик нефт конлари Саудия Арабистони, АҚШ, Канада, Россия (Сибирда), Эрон ва Хитойда жойлашган.
Биринчи марта платформа билан қазиб олинган нефт кони қирғоққа жуда яқин эди. 1891 йилда Riley and Banker's Oil компанияси ходимлари Буюк кўллардаги Сент Мерида ёғоч платформадан туриб иш олиб боришди. Кўл Огайо штатидаги Колумбус шаҳридан 70 мил ғарбда жойлашганди
2005 йилда нефт қазиб чиқариш энг юқори суръатга етди. Бу йилгача, аниқроғи 20 апрелгача қазиб олинган нефтнинг миқдори 2005 йилда қазиб чиқарилган нефтга тенг эди. 2011 йилдан бошлаб жаҳон ҳар йили 10% нефтини йўқота борди.
1763 йилда Ломоносов “Ер қатламлари ҳақида” асарини нашр эттирди. Унда нефт ва тошкўмир бир органик моддадан турлича йўллар билан ҳосил бўлиши тахмини илгари сурилган эди.
Жаҳонда биринчи нефт қудуғи 1846 йилда Каспий денгизи қирғоғида кавланган.
2009 йилнинг сентябрида Transocean  компаниясининг Deepwater Horizon платформаси қудуғи чуқурлиги 10683 метрга етиб, жаҳондаги энг чуқур нефт қудуғи бўлди. Бу рекорд узоқ сақланмади, бор-йўғи ярим йилдан сўнг бу платформа портлаб кетди.
Дунёда 40 мингтача нефт кони бор. Жаҳондаги нефтнинг 60%и  300та гигант кондан қазиб олинади. Кўплаб гигант конлар 30-70-йиллар оралиғида очилгандир. Қолган 40% нефт эса кичик конлардан қазиб олинади, уларнинг “умри қисқа” бўлади.
6 EROI ёки EROEI (Energy Return on Energy Investment) – бу энергия сарфлаб шунинг эвазига энергия олиш коеффициентидир. 1960 йилда нефт қазиш ишига 1 бирлик энергия сарфлаб 100 бирлик олинган. Бу коеффициент ҳар йили 2га пастлаб боради. 2000 йилда 12-20ни ташкил қилган. Шу кетишда келажакда нефт қазиб чиқариш энергетик нуқтаи назардан беҳуда ишга айланади.
Нефт келиб чиқиши тўғрисидаги илк назариялардан бирида бу қора модда китнинг сийдиги бўлиб, уммон тубига чўкиб қолган, кейин ерости каналларидан ер қобиғига сизиб ўтган, деб тахмин қилинади. (тоза фолбин экан, ўйлаб топган J)
Қазиб олинган нефтнинг фақат ярмидан бензин олинади, қолгани эса турли-туман маҳсулотлар ишлаб чиқаришда иштирок этади.
МакКлинток №1 нефт қудуғи 1861 йил августида иш бошлаган ва ҳалигача ишлаётибди. Олдин кунига 50 баррелгача нефт олинган бўлса,  ҳозирга келиб 1 ойда 12 баррел нефт беради.
Нефт келиб чиқиши тадқиқотларида ўзга сайёранинг белгиларига ҳам дуч келинган. ХIХ аср охирида рус олими В. Д. Соколов сайёрамизни вужудга келтирган газ-чанг булутида углеводород молекулалари борлигини тахмин қилган.
Нефт ёрдамида DVD ва CD дисклари, телефон ва компютерлар, танк ва самолётлар, лаббўёқ ва атирлар, тиш пастаси ва кир ювиш кукуни, антисептик ва бошқа дори-дармонлар… ишлаб чиқарилади. Бу ҳали тўлиқ рўйхат эмас.
Саудия Арабистонидаги 50х15км ўлчамдаги Сафония кони дунёдаги энг йирик шелф кони ҳисобланади. 1951 йилда очилган бўлиб, унда 37 млрд баррелга яқин нефт ва 151 млрд кубметр газ бор. Бунча миқдордаги нефт АҚШ эҳтиёжини деярли 5 йилга қондиради.
Хом нефт таркибида 1000га яқин компонентлар мавжуд.
Deepwater Horizon платформасидаги Macondo қудуғи портлаши натижасида Мексика кўрфазида тахминан 4,9 млн баррел нефт оқиб кетган.
Бир томчи нефт 25 литр сувни ичишга яроқсиз қилади

Нефт фақатгина қора эмас, рангсиз, зангори, жигарранг, сариқ, қизил бўлиши мумкин, бунинг устига ҳар бир рангдагисининг ҳам ўзига хос туслари бор.
            
                                          
Hozirda kuniga 85 millon bochka neft qazib olinadi, Bir kunda dunyo aholisi yoqadigan neftni hosil qilish uchun tabiatga 1500 yil kerak bo`ladi, Bir yilda yoqadigan neftimizni tabiat yarim million yilda hosil qilgan.- unda hattoki insoniyat mavjud emas edi,
Neft o`n million yillar oldin dengiz suvida yashagan plankton organizmlar qoldig`idan paydo bo`lgan.
Kimyoviy tarkibiga ko`ra neft toshko`mirga juda o`xshash, ikkalasining ham asosiy tarkibiy komponenti uglerod hisoblanadi, Shuning uchun neft va gazni olimlar ko`mir, torf va slanets bilan bir qatorga qazilmalar - kaustobiolitlar sinfiga kiritishadi.
Haligacha olimlar neft tamom bo`ladigan yo tamom bo`lmaydigan zahiralarga turiga kirishi borasida yagona fikrga kelmaganlar.
Alyaska Qo`shma shtatlarga 1867 yilda bugungi kun hisobi bo`yicha olganda 100 million dollardan sal oshiqqa sotilgan edi, Oradan o`ttiz yil o`tgach oltin koni ochildi va hammaga ma’lum “oltin vasvasasi” boshlandi, XX asrda esa umumiy zahirasi miqdori 100-180 milliard dollarga teng bo`lgan yirik neft va gaz konlari ochildi.
Jahonda bir kunda 85 200 000 barrel yoki 13 546 800 000 litr neft qazib chiqariladi (2009 yil boshidagi ma’lumot)
327 yilda xitoy muhandislari bambuk quvurlar vositasida 240 metr chuqurlikkacha qazib neft olganlar, Karnegi ma’lumotiga ko`ra o`sha vaqtda neftni “yonuvchi suv” deb atashgan  va dengiz suvini bug`lantirib tuz olishda qo`llashgan.
1970 yilda Nobel mukofotini olgan Norman Borlag 40-yillar oxiridan boshlab Standart Oyl tomonidan moliyalashtirilgan, U yashil inqilobning otasi sanaladi. Qishloq xo`jaligida energiyaning almashinishiga e’tibor qarating - oziq-ovqat mahsulotining har bir kaloriyasiga 15 kaloriya neft energiyasi sarf bo`ladi (isrof)
Bu qimmatbaho foydali qazilma konining chuqurligi o`nlab metrdan to 5-6 kilometrgacha boradi.
Eng yirik neft konlari Saudiya Arabistoni, AQSh, Kanada, Rossiya (Sibirda), Eron va Xitoyda joylashgan.
Birinchi marta platforma bilan qazib olingan neft koni qirg`oqqa juda yaqin edi. 1891 yilda Riley and Banker's Oil kompaniyasi xodimlari Buyuk ko`llardagi Sent Merida yog`och platformadan turib ish olib borishdi. Ko`l Ogayo shtatidagi Kolumbus shahridan 70 mil g`arbda joylashgandi.
2005 yilda neft qazib chiqarish eng yuqori sur’atga yetdi. Bu yilgacha, aniqrog`i 20 aprelgacha qazib olingan neftning miqdori 2005 yilda qazib chiqarilgan neftga teng edi. 2011 yildan boshlab jahon har yili 10% neftini yo`qota bordi.
1763 yilda Lomonosov “Yer qatlamlari haqida” asarini nashr ettirdi. Unda neft va toshko`mir bir organik moddadan turlicha yo`llar bilan hosil bo`lishi taxmini ilgari surilgan edi.
Jahonda birinchi neft qudug`i 1846 yilda Kaspiy dengizi qirg`og`ida kavlangan.
2009 yilning sentyabrida Transocean kompaniyasining Deepwater Horizon platformasi qudug`i chuqurligi 10683 metrga yetib, jahondagi eng chuqur neft qudug`i bo`ldi. Bu rekord uzoq saqlanmadi, bor-yo`g`i yarim yildan so`ng bu platforma portlab ketdi.
Dunyoda 40 mingtacha neft koni bor. Jahondagi neftning 60%i 300ta gigant kondan qazib olinadi. Ko`plab gigant konlar 30-70-yillar oralig`ida ochilgandir. Qolgan 40% neft esa kichik konlardan qazib olinadi, ularning “umri qisqa” bo`ladi.
6 EROI yoki EROEI (Energy Return on Energy Investment) – bu energiya sarflab shuning evaziga energiya olish koeffitsiyentidir. 1960 yilda neft qazish ishiga 1 birlik energiya sarflab 100 birlik olingan. Bu koeffitsiyent har yili 2ga pastlab boradi. 2000 yilda 12-20ni tashkil qilgan. Shu ketishda kelajakda neft qazib chiqarish energetik nuqtai nazardan behuda ishga aylanadi.
Neft kelib chiqishi to`g`risidagi ilk nazariyalardan birida bu qora modda kitning siydigi bo`lib, ummon tubiga cho`kib qolgan, keyin yerosti kanallaridan yer qobig`iga sizib o`tgan, deb taxmin qilinadi. (toza folbin ekan o`ylab topgan J)
Qazib olingan neftning faqat yarmidan benzin olinadi, qolgani esa turli-tuman mahsulotlar ishlab chiqarishda ishtirok etadi.
MaKKlintok №1 neft qudug`i 1861 yil avgustida ish boshlagan va haligacha ishlayotibdi. Oldin kuniga 50 barrelgacha neft olingan bo`lsa,  hozirga kelib 1 oyda 12 barrel neft beradi.
Neft kelib chiqishi tadqiqotlarida o`zga sayyoraning belgilariga ham duch kelingan. XIX asr oxirida rus olimi В. Д. Соколов sayyoramizni vujudga keltirgan gaz-chang bulutida uglevodorod molekulalari borligini taxmin qilgan.
Neft yordamida DVD va CD disklari, telefon va kompyuterlar, tank va samolyotlar, labbo`yoq va atirlar, tish pastasi va kir yuvish kukuni, antiseptiк va boshqa dori-darmonlar… ishlab chiqariladi. Bu hali to`liq ro`yxat emas.
Saudiya Arabistonidagi 50x15km o`lchamdagi Safoniya koni dunyodagi eng yirik shelf koni hisoblanadi. 1951 yilda ochilgan bo`lib, unda 37 mlrd barrelga yaqin neft va 151 mlrd kubmetr gaz bor. Buncha miqdordagi neft AQSH ehtiyojini deyarli 5 yilga qondiradi.
Xom neft tarkibida 1000ga yaqin komponentlar mavjud.
Deepwater Horizon platformasidagi Macondo qudug`i portlashi natijasida Meksika ko`rfazida taxminan 4,9 mln barrel neft oqib ketgan.
Bir tomchi neft 25 litr suvni ichishga yaroqsiz qiladi
Neft faqatgina qora emas, rangsiz, zangori, jigarrang, sariq, qizil bo`lishi mumkin, buning ustiga har bir rangdagisining ham o`ziga xos tuslari bor.
Бу маълумотлар мана бу сайтники. Русчадан таржима қилинди.

31.05.2013

Ер юзасида 3D сейморазведка ишларини режалаштириш

               

3-Д сейсмик ишларини режалаштиришнинг дастлабки муҳокамаси. Маъмурий ишлар

Нефть компаниясининг раҳбарияти 3-Д съёмкасини лойиҳалаштириш ва тасдиқдан ўтказиш учун  сейсморазведка маълумотларини регистрация қилиш, унга ишлов бериш ва интерпретация қилиш  тартиби билан таниш бўлиши лозимдир. Агар компания раҳбарияти 3-Д сейсмик ишларини ўтказишнинг мураккабликларига аввал  дуч келмаган бўлса, 3-Д ни  қўллашдан олдин  юзага келиши мумкин бўлган қийинчиликларни техник таркиб кўра билиши керак. Ишнинг муайян босқичини ҳал қилиш учун олдиндан  мулоҳаза ва фаразларга таяниб иш юритилади.  Эсда тутиш керакки, 3-Д ўтказганда бугун йўл қўйилган хато, эртага такрорланмаслиги учун тажриба жуда муҳимдир. Лойиҳани мукаммаллаштириш, информация йиғиш ва параметрларига ишлов бериш – бу иш сифатли чиқишига замин яратади. Лойиҳада зарур параметрлар ўз ўрнида тўғри ишлатилмас экан натижа кутилганидек чиқмайди.
Геофизикларнинг буюртмачиси битта ва ундан ортиқ бўлиши мумкин. Маълумотни регистрация ва интерпретация қилиб бўлиб, сўнг бир гуруҳ мутахассисларга узатилади. Интерпретациянинг давомини улар бажаришади (1.1- расм). Бундан ташқари информациянинг ўз қиймати бор, чунки унга маблағ сарфланган.
  Ҳамкорларни режалаштирилган операциялар ҳақида аввалдан хабардор қилиб қўйиш керакдир, токи улар молиявий масалалар ва кадрлар масалаларини илгарироқ ҳал қилиб олишади. Бу 3-Д съёмкаси учун участка танлаш, лойиҳани режалаштириш ва бошқа ишларни ҳал этишга имкон беради. Рухсат олинса ишнинг дастлабки босқичидан бошлайвериш имкони яратилади. Ишга бундай ёндашув ўзаро яхши ҳамкорликка йўл очади. Баъзида дала маълумотларига ишлов берувчи компания билан, катта ҳажмдаги сейсмик ишларни юритувчи компаниялар бошқа-бошқа бўлишади. Шу компаниялар ўртасида маълумот алмашиниб турилиши 3-Д лойиҳасининг техник вазифаси ва информация регистрация қилиш сифатли бажарилишини таъминлайди.
1.1-расм. Разведка ва эксплуатация ишларини ўтказишда геофизикнинг иш жамоасида ўз ўрни бор
.

 Қўйилган масалалар

Ишнинг бошида компания 3-Д съёмкасини регистрация ишларида ўз олдига аниқ вазифани қўйиб олиши керак (1.2 расмда айрим вариантлар келтирилган). Ишни режалаштириш жараёнида буни эсда тутиш лозим. Ҳар қандай сейсморазведка иши режалаштириб, регистрация қилиб, ишлов  бериб ва интерпретация қилиниб тайёр материал олингандан сўнг бажарилган ишларга баҳо берилади, яъни афзалликлари ва камчиликлари аён бўлади.
1.2-расмда кўпчиликка маълум сейсморазведка ишлари тақсимоти кўрсатилган. Масалан резервуарни мониторинг қилиш тизими йирик конлар учун тўғри келадиган усулдир. Бир коннинг ўзида маълум вақтдан сўнг иккинчи марта 3-Д  ўтказиб кўриб заҳира тугаётганини ва сув босаётганини аниқласа бўлади. Бу съёмка усули 4-Д ёки 'time-lapse' (вақтлар фарқи)  деб ҳам аталади. Йирик конларни ўрганишда бу усул жуда қўл келади.

 Соҳанинг ривожланиш йўналиши

Ҳозирги даврда кичик компаниялар ҳам катта компаниялар сингари замонавий технологиялардан фойдаланиб иш маҳсулдорлигини оширмоқда. Бу асосан энергетика соҳасида кўзга ташланиб, 3-Д сейсмик технологияси бунга яққол мисол бўлади. 3-Д технологиясидан фойдаланиб бутунжаҳон нефть компанияларининг фойдали иш коэффициентлари ошди. Йирик компаниялардан бири 1991 йилда 2-Д усулида иш юритиб 13 фоиз маҳсулдорликка эришган бўлса, 1996 йилда 3-Д билан ишлаб 44 фоизга чиқарганлиги дунё тажрибасидан маълумдир (Ayler, 1997). 2-Д усулининг ўзи билан ишлаганда самарадорлик ўзгармади, 3-Д технологиясини қўллаганда эса самарадорлик ва сифат ошиши кузатилди.  

Кичик мустақил компаниялар бирор бир конда 3-Д ишлари олиб боришга талабгор бўладилар. Йирик компаниялар эса бир неча ўн ёки юз кв. км га чўзилган катта май-донларда иш олиб боришади. Бундай съёмкалардан кўзланган мақсад разведкадир. Катта ҳажмдаги 3-Д сейсморазведка ишларини нафақат сувда (анча илгари бошланган), балки қуруқликда ҳам ўтказишга пудратчи билан шартнома тузиш муҳим тенденция саналади.  
Кузатишлар Канада ва АҚШ нинг ишлаб бўладиган ҳудуди 2007 йилда 3-Д билан қоплаб бўлинишини кўрсатди (1.3-расм) (китоб эскироққа ўхшайди :) – Ш.И.). Бу ҳали ўртача ҳисоб-китоб, кўплаб участкалар эса 3-Д билан қайта-қайта ўрганилгандир (4-Д усули назарда тутилмаяпти). Регистрация қилишнинг нархи арзон ва каналларнинг ўтказувчанлик қобилияти юқорилиги 3-Д нинг 2-Д дан афзаллигини кўрсатади.
Кўплаб етакчи нефт компаниялари ўзининг 3-Д ишлари лойиҳачиси, сейсмик материалга ишлов берувчи ва жойнинг ўзида интерпретация қилувчи мутахассисларига эга. Кичик ва ўртача нефт компаниялари эса четдан маслаҳатчи олишларига тўғри келиши мумкин. 3-Д сейсморазведкаси билан мунтазам шуғулланиш мутахассисни профессионал даражага айлантиради.









1.2-расм. 3-Д   сейсморазведкасининг вазифалари.              
1.3-расм. 3-Д сейсмик технологиясини Шимолий Америкада қўллаш. (Коеn, 1995 по А. Cranberg, Aspect Management Corp.).

 Молиявий масалалар

3-Д съёмкасининг ҳаражатларини ҳисоб-китоб қилишда молиявий омиллар муҳим роль ўйнайди. Разведка ишлари лойиҳасини тузувчи гуруҳ қудуқларнинг геологик маълумотлари билан асосланиб зич қопланган геофизик профиллар маълумотлари беҳуда қазилган қудуқларни камайтириб, иқтисодий фойда келтиришига раҳбариятни ишонтириши керак.  Илгари бирор бир истиқболли майдонда 3-Д ишларини ўтказиш учун камида битта излов қудуғи қазилиши лозим эди, шунда раҳбарият келгусидаги ишларга маблағ ажратарди. Яқинда эса 3-Д технологиясини ҳаттоки разведка учун ҳам қўллаш одат тусига кирди. Узоқ йилларга чўзиладиган 2-Д лойиҳаларининг харажатлари 3-Д нинг харажатига тенглашиб қолиши мумкин. Бундан ташқари турлича йилларга тегишли 2-Д маълумоти регистрацияси ва интерпретацияси айрим ноаниқликларни туғдириши муқаррардир. Бинобарин, 3-Д маълумоти таннархи жиҳатдан ўзини оқлайди, сейсмик маълумотнинг интерпретацияси аниқлиги кафолатланади.
Режалаштиришнинг дастлабки босқичида бюджетнинг ҳисобини олиш зарур, акс ҳолда лойиҳа унга мос келмай қолиши мумкин. Молия сметаси паст нархда бўлса, бу 3-Д лойиҳасида ўз аксини топади ва раҳбарият кутган натижани бермайди. Иккинчи томондан, молия сметаси нархларининг юқорилиги эса майдонда керагидан ортиқ иш режалаштирилганини ё бирор техник талабни кўрсатади. Бюджетни ким назорат қилиши; аввалдан кўзда тутилмаган вазиятларни ҳал этиш (асосан чиқимнинг ортиб кетиши); режалаштириш ишлари бўйича қўмита кенгаши қай тарзда бориши (белгиланган график бўйичами ёки мунтазам эмасми), иш графиги қанақа бажарилиши – булар жуда муҳимдир.
Раҳбарият ҳар қандай разведка ишини тўғри иқтисодий баҳоламоғи керак, ўз потенциали ва иш кўламини чамалаб, шу орқали 3-Д съёмка харажатлари ўзини оқлашига эришилади. Фақат биттагина қудуқ бўлса, шунга 3-Д съёмка ўтказишни асослаб бериш қийин. Шунга қарамай, 3-Д ишлари ўтказиш фойдасиз қудуқларнинг олдини олиши турган гап. Айнан шу ҳолатда разведка қудуқлари ўзини оқлайди. Конда 3-Д съёмкасидан сўнг разведка қудуқлари ўз натижасини беради. Шу орқали катта маблағни тежаб қолинади. 
 Кўп сонли иш участкалари бўлган лойиҳада, агар унда камхаражат ва чуқур бўлмаган қудуқлар қазилган бўлса ҳам, 3-Д ўтказиш иқтисодий жиҳатдан ўзини оқлайди. Режа бўйича горизонтал бурғилашда сейсмик маълумот ўта аниқ бўлиши талаб этилади. Масалан, изланган горизонт унча қалин бўлмаса, бурғиловчи-инженерлар долотони коллекторга қўйишлари учун уччала ўлчам бўйича аниқ силжишларига тўғри келади. Ҳатто 3-Д ўтказиб (масалан 1:5) ва 3-Д ўтказмай (масалан 1:6)  қазилган қудуқлар харажатларида фарқ сезилади.
           
1.4-расм. Қудуқ ва 3-Д съёмкасига сарфланган харажатни таққослаш 

         3-Д ўтказилиб ва ўтказмасдан қазилган қудуқлар орасидаги фарқ
6 х $500К = $ 3, 000,000 3-Д ўтказилмаган
5 х $ 500К = $2,500, 000 3-Д ўтказилган
                   Фарқ = $ 500,000
          Бу шуни кўрсатадики, инвестор $500000 ни 3-Д ўтказишга сарфласа арзийди. Кўриб чиқилган ҳолатда бу маблағ билан 10 кв мил майдонда 3-Д ўтказса бўлади.
           

Andreas Cordsen, Mike Galbraith, ва John Peirce деган олимларнинг “Planning Land 3-D Seismic Surveys” деган қўлланмасидан таржима

20.05.2013

Меза - 1

                                      Меза программасининг вазифаси нима?   
  Фотографлар учун фотошоп, картограф учун мапинфо ё аркгис, инженер учун автокад қандай аҳамиятли бўлса сейсморазведчик учун Меза шундай аҳамиятли программадир. Тўғри, французлар геоленд, руслар пикеза деган алтернатив программалар яратиб қўйишган, лекин буларга қараганда меза ўзининг қулайлиги, осон интерфейси ва унча мунчага шикастланмаслиги билан ажралиб туради. Установка сўрамайди, инжиқ эмас, ҳаммасидан ҳам взломанний версияси ҳамма жойда бор ;).
   Биз бу программада сейсморазведка ишлари проектларини яратишимиз, далада бўлаётган ишларни, масалан топоишларни етарлича назорат қилишимиз, проектни регионнинг хусусиятларига, релъефига, ерости тузилишига мослаб тузишимиз, янаям очиқроқ айтганда дала сейсморазведка ишларини иқтисодий жиҳатдан чўнтакка мослаб тузишимиз, сейсмик тўлқинлар тарқалишини моделлаштиришимиз мумкин.
   Бу ерда ҳамма имкониятлари санаб ўтилмади, алоҳида тўхталамиз.
                                                      Карта тортиш   

  Демак, проект тузиш учун бизга аввало нима керак - шу ҳудуднинг картаси керак. Масштаби билан. Ишни картани масштаблаштиришдан бошлаймиз.
(лирик чекиниш : ерни ўлчашга оид бўлган программа (мапинфо, меза, геоленд в.б.) зоти борки, ҳаммасида харита масштаблаштирилади. Бунда растр расмнинг ҳар бир пиксели координатага эга бўлиб қолади. Ўша программаларнинг кўпчилигида масштаблаштириш принципи бир хил: картадан 3-4та нуқта танлаб олиниб унга аниқ бир координата “боғланади”. Қарабсизки, масштабли карта тайёр)
   Мезанинг GMGIMAGE деган қўшимча программаси бор, у картани масштаблаштириш учун ишлатилади.

   Экранга TIFF форматдаги харита тортилади. Add Warp Control Image тугмасини босамиз (чапдан бешинчи тугма). X ва Y координаталари кесишган бирор нуқтани танлаймиз ва унга босамиз. Coordinate Entry дарчаси чиқади, унга шу нуқтанинг координатасини юқори аниқликда киритамиз. Шу тахлитда уч ёки тўртта нуқта киритилади. Улар бир-бирларидан имкон қадар узоқроқ бўлгани, яъни планшетнинг тўртта бурчаги яқинида бўлгани мақсадга мувофиқдир. Танлаган нуқталаримиз экранда қизил рангда белгиланади.
   Сўнг Display менюсидан Image-Warp Image босилади. Программа планшетни координатага мослайди (зарурияти бўлса планшет сиқилади ё букилади).
   File менюсидан Save Layer File босилади. Шунда .lyr форматли харита яратилади. Бу форматни фақат MESA очади.