26.11.2015

“Ватанпарварлик бурчи”

Одамзот қизиқ.
Охирги пайтларда чексиз ахборот оқимининг таъсирида воқеа-ҳодисаларга, инсонларга нисбатан одамларнинг онги, фикрлаши ўзгариб бормоқда. Кеча сўкиб юрган нарсанг бугун асли фойдали бўлиб чиқса..кечаги дўстинг душману душманинг дўстингга айланса..
Аслида-ку, ҳамма ўзгаради. Бугунги муносабатлар, ҳиссиётлар ўткинчи.
Нима демоқчилигимни балки машҳур турк ҳажвчиси Азиз Несиннинг мана бу автобиографик ҳикояси парчасидан англаб оларсиз.
Айтиб ўтишимиз керакки, Азиз Несин ҳикояларининг асосий қаҳрамонлари жамиятнинг энг қуйи бўғинидаги оддий шахслар, иш тополмай сарсон одам, оч-яланғоч дарбадар, бюрократ раҳбарчалару, юпун оилалардир.
“...Профессионал ёзувчи бўлганимдан бери ўқувчиларимнинг барча мактубларини йиғиб бораман, уларни гуруҳлайман ва досье юритаман. Минг афсуски, 1955 йилгача олган хатларим ҳозир йўқ, полиция минг марталаб уйимни тинтиганида уларни олиб кетиб қайтармаган. Умидим борки, бу хатлар полициянинг бирорта архивида четда ётибди. 1955 йилдан кейин олган барча хатларимни санасига кўра саралаб ўзимда сақлайман. Қирққа яқин лиқ тўла папкалар менинг бойлигимдир.
1958 йилда Аданалик турк ишчи менга биринчи хатини йўллаган эди. Хат хунук ва ноаниқ ёзилган. Тўрт саҳифа энг қўпол, беадаб ҳақоратларга тўла эди. У менинг тимсолимда ватан хоинини кўрган. Ҳақоратларга илова тариқасида калла суяги, қон томаётган ханжар, тўппонча ва дор расмини чизган, келаси якшанба куни Фенербахчи ва Галатасарой жамоалари футбол матчини томоша қилиш учун Аданадан Истанбулга келгач, бир йўла улуғ ватанпарварлик бурчини адо этиб мени – ватан хоинини ўлдиришини ёзганди.
Кўплар  почта орқали менга ўлдириш таҳдидини қилишган, аммо расмлисини биринчи кўришим эди. Мен қалтироқ қўлларим билан хатни текисладим ва бошқалари қаторига қўшдим.
Матч ўтди, мени эса ҳеч ким ўлдирмади.
Уч йил ўтди. 1961 йилда Аданалик ўша ишчидан яна бир хат олдим. Бу сафарги хат қуйидагича бошланган эди: “Муҳтарам устоз, ҳурматли адибга!” Сўнг хат муаллифи уч йил аввал мени ўлдирмоқчи бўлганини эслатган. У, ҳақиқатан, мени ўлдиришга қатъиян аҳд қилганини тасдиқлади. Аммо ниятини амалга оширолмай қолган, чунки хўжайини ишдан қувиб юборгани сабабли йўлкирага пул тополмай Истанбулдаги матчга келолмаган. У яна ўшандан бери ниҳоятда ўзгарганини, бегона гап-сўзларга учиб ёзган ғофилона хатидан қаттиқ хижолатдалигини ёзади. Кўп ўтмай у газетада менинг бир ҳикоямни ўқиб қолибди ва шундан бери бошқа ҳикояларимни қидиришга тушибди. Ҳозирда эса бирорта китобимни қолдирмасдан ўқиркан. Атрофида кечаётган ҳодисаларга энди у бошқача назар ташларди.
Биласизми, бу хат нимаси билан менга қадрли? Аданалик ишчи биринчи хатида ҳам, иккинчисида ҳам исми ва манзилини яширмаган. Одатда, почта орқали таҳдид қилувчилар қўрқоқ ва паст одамлар бўлишади ва махфий қолишни афзал кўришади.
Мен, албатта, ўша ишчини хотирладим. Досьени титкилаб биринчи хатини топдим.
Мен бир қанча миллий ва халқаро мукофотлар, совринлар ва фахрий дипломлар олганман. Лекин ҳеч бири Аданалик ишчининг иккинчи хатидай мени қувонтирмаган...”

  (таржима Ш. Исломовники)
2015 йил, 7 июль

21.10.2015

Қизиқчи болакайлар 2

Камола, 6 ёш.
-          Буви, картошканинг кесилганларини нимага ажратяпсиз?
-          Кавлаганимизда кесилиб кетибди, саралаб уларни тезда ишлатиб юборамиз. Бутунларини сақлаб қўямиз.
-          Ие, унда сизлар ҳам менга ўхшаркансизларда.
-          Нимага?
-          Мен ҳам қиёмли бўличка олиб берсангиз, олдин қиёмсиз жойини ейман, охирида мазза қилиб қиёмли жойини ейман.

                        *              *                 *

Алишер, 3 ёш
-  Алишержон, боғчага боришга ўргансанг, шоколад олиб бераман. Боққа айлангани обораман.
- Ўргансам, марожнаям оберасизми?
- Олиб бераман.
- Ҳаммаёққа айлантиргани оборасизми?
- Ҳа-да!

- Яна.. яна.. ўргансам, кейин боғчага бормасам ҳам майлими?

29.08.2015

Фойдали сайт

“Сиз давлат ташкилотларига қарашли сайтларни...”
..бўлди-бўлди. Уёғини биламан. Асрлар мобайнида янгиланмайдиган, кундалик ташрифлар 1 ва 0, энг муҳими -  зерикарли ва ҳоказо. Яқингача мен ҳам уларни бефойда деб атардим.
Ишда шеф чақиртириб қолди.
- Иш вақтида интернетда жавлон уриб ётибсанми? Санга иш бор – мана бу ўричча вароғларни тез ўзбекчага таржима қибер.
Бунақа пайтда имкон қадар янги баҳона топиш шарт, қачонки миянг тез ишласа. Тезкор хотиранг панд берди – тутилганинг.
- Бу эски баҳона. Жа тилни яхши биласан. Кечаги куни анови диктор қизга Х билан Ҳ нинг фарқини тушунтирганингни кузатдим.
Ҳа, бу кишининг ҳам профиллари бор.
Шаффоф салафанли файл-папкадаги бир даста варақларни кўтариб чиқдим. Сиз шундай матнни ҳеч учратганмисиз: метилхлорофенолбутан ва фторли бромгексин реакциясида озон қатламини ямаб Монреаль протоколи консенсус мувофиқлаштирувчилари ГХФУ реализацияси ва Вена, Киото конвенцияси, галоген дивергенция азот оксиди чиқариб стационар ва мобил манбалар транспортировкаси орқали...  бу йўл-йўлакай хомаки ўзбекчалаштирганим.
Гугл транслейтрга киритдим – ярим ўрис, ярим ўзбекча рэп усулида алмойи-алжойи  матнни тақдим қилди. Ҳаҳ, алжираган программангга...
Ўтирдим, семиз луғатни олиб, таржима қилишга тушдим, токи бир ташкилотнинг узун номини аввал таржима қилинган ёки йўқлигини аниқлаш учун гуглга сўровнома юборгунимча.
Ҳаволалар кетидан эргашиб аллақандай вилоятдаги қандайдир туманнинг нимадир деган ташкилотига қарашли қайсидир сайтга кирдим.
Вей, барака топкур, мен устида тиришиб ётган матнни қойилмақом қилиб таржима қилиб жойлаб қўйибсан, шуни бир оғиз.. Сумалакка кўнгил кетиб турганда қўшнингиз бир тоғорача олиб чиқса, нима қиласиз? Мен ҳам худди шундай қилдим. Ctrl+C ва Ctrl+V тугмаларига алоҳида ташаккур!
Бекаму кўст “таржимам”ни сиполик билан тақдим қилаётиб, столда бошқа мавзудаги ажнибийча файл-папкаларга кўзим тушди ва айни шу сарлавҳали матнлар ҳалиги ўзбекча сайтда борлигини эслаб қўйдим.
- Булар ҳам таржима қилиш учунми?
- Яна ким санга ўхшаб таржима қила олади?
Бунақа пайтда ишчанликда ҳозиру нозир бўлиб кетаман, асти қўяверасиз.
Кечаси билан астойдил тер тўкдим. Аниқроғи, Ctrl+C ва Ctrl+V тер тўкди, ўзлари ҳам клавиатурадан тўкилиб тушишига оз қолди.
Мана ҳозир шефнинг назаридаман, ҳурмат-эътиборим жойида. Тил билганим учунми, икки марта чет эл сафарларига юборишди. Ҳозир ҳам чет элда туриб ёзмоқдаман.
Шунинг учун бефойда сайт бўлмаслигини эслатиб қўймоқчиман. Таржима қилмоқчи бўлган матнингизни астойдил изланг, балки кимдир аввалроқ интернетга жойлаб қўйгандир. Америка психологлари услубида маслаҳатим: велосипедни бошқатдан ясаманг, борини олиб миниб кетаверинг.
Айтганча, бир гап эсдан чиқибди. Юқоридаги матнни таржима қилдиришдан мақсад – ташкилотимиз ўз сайтини очиши ва уни айни маълумот билан тўлдириш экан. ;)

2015 й, 21 июль

17.08.2015

Муҳим топшириқ

Азиз Несин

Ўша куни эрталаб сиёсий полициянинг мансабдорига хўжайин қуйидагича буйруқ берди.
- Чжан, сенга ўта муҳим ишни топширамиз. Сен учун бутун хизматинг давомидаги энг шарафли вазифадир. Албатта, сен буни эплайсан.
Чжан тўзиган ботинкаси, пайпоқларига қараганча тортиниброқ сўради:
- Мукофот пули бериладими, жаноб бошлиқ?
- Албатта, агар муваффақиятли бажарсанг уч минг юан оласан. Энди менинг гапларимга қулоқ сол.
Бошлиқ унга нималарнидир уқтирди, аммо Чжан ҳеч нимани тушунмади. Унинг хаёлида уч минг юан айланар эди. Худди катта пулга ўхшайди, бироқ бозорда бирпасда совурасан.
- Сен Америка махфий хизматлари курсида таълим олганмисан? – сўради шеф.
- Нима? – дея садо чиқарди Чжан, ҳануз уч минг юандан боши айланган кўйи.
- Америка мутахассислари билан...
- А, ҳа, ҳа...Мен энг юқори баҳо олардим
- Унда сенга ишонсам бўлади. Чжан, мени диққат билан эшит. Қиёфангни яхшилаб ўзгартиришинг керак. Эгнингга жулдур кийим кийиб, эртадан кечгача Чань Ань-цзе проспектидаги пуштиранг бино рўпарасида садақа сўраб ўтиришинг керак бўлади.
- Тушунаман, хўжайин. Тиланчилардек кийиниш менга қийин эмас.
- Ўша катта бинога кимлар кириб-чиқаётганини кузат. Ҳар куни кечқурун менга бу ҳақда билдириб турасан.
- Эшитаман, хўжайин.
Чжан афти ва кийимини шундай маҳорат билан ўзгартирдики, унинг яқин танишлари ҳам кўришганда, тиланчи бўлиб туғилган, деб ўйлашар эди. Бутун Хитойни кезиб бундан зўр тиланчини тополмасдингиз.
Чжан тиланчиликни бошлаган куни эрталаб олдига шеф келди ва чақа ташлаётиб сўз қотди:
 - Табриклайман сени, Чжан. Сенлигингни билмаганимда ҳақиқий тиланчи деб ўйлар эдим.
Иш фаолиятининг биринчи кунида Чжан йўловчилар ташлаб ўтаётган тангаларни йиғиб чўнтагига солишга зўрға улгурди. Полициядан топширилган вазифага деярли вақти бўлмади. Маълум бўлдики, бу қашшоқ мамлакатда камбағалнинг кўзёшини артиб қўювчилар жуда кўп экан! У чорраҳага чордана қуриб, олдига рўмолчани ёзиши биланоқ пул ташлаб кетишарди.
Чжан ажабланиб қолди. Бу ерда  кетини кўтармай уч кунда топгани полицияда кечаю кундуз шаҳарда ҳалак югуриб топганидан ортиқроқ эди.
Иккинчи ҳафтада эрталаб тўсатдан қулоғи остида овоз гувиллади:
- Чжан, ҳозиргача битта ҳам доклад топширмадинг!
Тиланчи қўрқа-писа бошини кўтарди:
- Худо ҳаққи... Эртага кечқурун бораман...Марҳаматингизни аяманг, хўжам.. Хўжайин, доклад қиламан...Камбағал, сўққабош, бечорага хайр қилинг...
Атрофдагилар ҳеч нарсадан шубҳаланмай тиланчига эҳсон ташлаб ўтишар эди. Хўжайин:
- Докладни кутаман! – деди.
Чжан бир ойча тиланчилик қилди. Иш бошлаётиб бунча катта пул тўплаши мумкинлиги хаёлига ҳам келмаганди. Меҳнатнинг озлигини айтмайсизми? Асосийси – эркин, ўзига хон ўзига бек. Истаса – ишлайди, истамаса – йўқ. У бирдан қарор қилди ва эрталаб хўжайиннинг олдида ҳозир бўлди.
- Кечикканингга қараганда натижалар яхшига ўхшайди, шундайми?
-    Ҳа, - деди Чжан. – Марҳамат, менинг рапортим!
Чжан узатган қоғозни ўқиб чиқиб хўжайиннинг сарғиш юзи гуручдай бўзрайиб кетди. Чжан ишдан бўшаш ҳақида ёзган эди.
- Ақлдан оздингми, Чжан? Пенсияга йўл бўлсин? Шунча йил хизмат қилган даргоҳингга туфлаб кетасанми?
- Туфлаб кетаман, - деди Чжан.
- Сендай тажрибали бўлган...
- Бўлса бўлар...
Хўжайин унинг елкасига қўлини ташлади. Сиёсий полицияда узоқ йиллик тажрибаси бўлмиш тешиб юборувчи нигоҳини Чжаннинг кўзига тикди, гўёки унинг энг махфий сирларини билиб олмоқчи эди. 
- Чжан, мени лақиллатолмайсан, бу ерда нимадир бор..
Чжан ташвиш билан хўжайинига қаради. Сўнг ҳар куни тушган пуллар ёзиб борилган дафтарчасини хўжайинга кўрсатди:
- Мен ҳамма пулларни сиз туфайли тўпладим, шунинг учун ҳеч кимга айтолмаган гапимни сизга дангал айтавераман. Илтимос, бу ҳақда хизматдошларимиздан ҳеч бирига айтманг.
Хўжайин Чжанга ҳавас билан боққанча деди:
- Кечирасан, Чжан! Эсингда тут ва ҳеч кимга оғзингдан гуллаб қўйма! Гап орамизда қолсин. Мен ҳам гавжум кўчалардан бирида ўзимбоп жой топиб сен каби рўмолча ёзиб ўтирмоқчиман.

Шукуржон Исломов таржимаси

26.06.2015

Жаҳондаги 10 та энг йирик нефть кони

Йирик нефть конларининг мавжудлиги давлатнинг энергетик салоҳиятини ифодалайди. Ҳажми  бўйича нефть конлари 5 турга бўлинади:

1.   Майда нефть конлари (10 млн тонначага)
2.   Ўртача нефть конлари (10-100 млн тонна)
3.   Йирик нефть конлари (100-1000 млн тонна)
4.   Ўта йирик нефть конлари (1-5 млрд тонна)
5.   Супергигант нефть конлари (5 млрд тоннадан ошиқ)

Қуйида жаҳондаги 10 та энг йирик нефть конларини келтирамиз.

1.   Чиконтепек нефть кони.
Мексика.
Заҳираси 22.1 млрд тонна.
1926 йилда очилган. Мексиканинг шарқий қирғоғида жойлашган.
Оператор: Pemex


2.  Ал-Гавар нефть кони.
Саудия Арабистони.
Заҳираси 20 млрд тонна.
1948 йилда очилган. Форс қўлтиғида жойлашган.
Оператор: Saudi Aramco.


3.   Катта Бурган нефть кони.
Қувайт.
Заҳираси 13 млрд тонна.
1946 йилда очилган. Форс қўлтиғида жойлашган.
Оператор: Kuwait Petroleum Corp


4.   Кариока Сугар Лоаф нефть кони.
Бразилия.
Заҳираси 11 млрд тонна.
2008 йилда очилган. Атлантика океанида жойлашган.
Оператор: Petrobras.


5. Сафания Хафжи нефть кони.
Қувайт, Саудия Арабистони.
Заҳираси 10.35 млрд тонна.
1951 йилда очилган. Форс қўлтиғида жойлашган.
Операторлар: Kuwait Petroleum Corp, Saudi Aramco


6.   Шельф Боливар нефть кони.
Венесуэла.
Заҳираси 8.3 млрд тонна.
1917 йилда очилган. Маракайбо нефть-газ ҳавзасида жойлашган.
Оператор: Petroleos de Venesuela.


7.   Юқори Зақум нефть кони.
Бирлашган Араб Амирликлари.
Заҳираси 8.2 млрд тонна.
1969 йилда очилган. Форс қўлтиғида жойлашган.
Операторлар: ADNOC, ExxonMobil, Japan Oil Development Co.


8.   Самотлор нефть кони.
Россия.
Заҳираси 7.1 млрд тонна.
1965 йилда очилган. Ғарбий Сибирда жойлашган.
Оператор: ТНК-ВР


9.   Шимолий/Жанубий Парс нефть кони.
Қатар, Эрон.
Заҳираси 7 млрд тонна.
1991 йилда очилган. Форс қўлтиғида жойлашган.
Операторлар: Qatar Gaz, Petropars


10. Кашаган нефть кони.
Қозоғистон.
Заҳираси 6.4 млрд тонна.
2000 йилда очилган. Каспий денгизида жойлашган.
Операторлар: ENI, КазМунайГаз, Chevron, Total, Shell



Википедия ва http dekatop.com сайти маълумотлари асосида тайёрланди.