17.04.2015

Асар кимники?

Илгари билими бор илм қилган бўлса, ҳозир шароити бор илмий иш қиляпти, деб ҳисоблайди кўпчилик.
Ҳақиқатан, ҳамёнингиз қаппайган бўлса, ҳар қанақа асарни бир зумда ёзиб берадиганлар сероб.
Лекин мен битта одамни учратганман – уни ҳақиқий китоб титиб, тиришиб ўқиб асар ёзган, деб қўрқмай айта оламан. Мана тасаввур қилинг, бирор соҳада бирор нарса ёзмоқчи бўлсангиз, мавзу номини шарт интернетга киритасиз – бир дунё китоб тақдим қилади. Айниқса табиий фан соҳа олимларига қулай бу. Инсофи борлари сал-пал уёқ-буёғини ўзгартириб ёзади. Бир олим ёзган диссертациянинг тескарисини ёзиб яна биттаси олим бўлиб кетибди. Адиб Абдулла Қаҳҳор айтгандек “бўрининг тишига сера кислотасининг таъсири”ю , “бақанинг асаб системаси” бўйича ҳам анча-мунча билимлар тўпланиб қолди.
Лекин у одамни кўпчилик танимайди. Билганлар уни Тахтахўжаев дейишади, аслида Тўхтахўжаев бўлса керак. Хонасида китобларга кўмилиб ўтирадиган одам.
Шу Тахтахўжаев бир нарса устида изланиш олиб бораётган экан. Мавзуси: адабий асарни ўқиб, муаллифи кимлигини аниқлаш. “Китоб муқовасига қараб аниқлаб қўя қолса бўлмайдими”, деб сўрадим. Кейин у мавзунинг аҳамиятини  тушунтириб кетди, барибир тушунмадим, сизга айтсам ҳам барибир тушунмайсиз.
Муҳими - мен унинг тадқиқоти билан танишдим. Баъзи жойларида асар муаллифини аниқлашда ноаниқликлар ҳамон мавжуд экан, ҳали тадқиқот давом этади. Сизга ҳам айрим қисмларини тақдим этмоқчиман, кўринг-чи..
Демак, бошладик:
Агар илмий муаллиф ўқувчига сенсираб мурожаат қилса, Беруний ё Ибн Синоники.
Агар “эй фарзанд” деб мурожаат қилса, Кайковусники.
Шеърда мабодо “галдир” сўзи учраса, Чўлпонники.
Агар асар воқеалари ўта совуққонлик, қисқалик ва бетарафлик билан ҳикоя қилинса ва қаҳрамонлар ақлли сўз ўйинларию истиоралар билан сўзлашишса, улуғ ёзувчи Абдулла Қаҳҳорники.
Асарни ўқиб бўлгач, эски Тошкентнинг тор, чанг кўчаларида Хадрадан Говкушга қараб йўл четидаги чўққисоқол чолларнинг “вой, хувори”, “хумпар”, “қўй, чироғим” дейишларига қарамай ғизиллаб югураётган кир иштонли болачалар эсингизда қолса ва воқеалар ҳар куни такрорланадигандай бўлса, улуғ адиб Ойбекники.
Замонавийроқ ғазал “нур” билан якун топса, Чустийники.
Агар асардаги ҳар бир саҳифада 20 талаб мақол ва иборалар учрагани етмагандай, бобларнинг номи ҳам мақолдан ташкил топса, атоқли адиб Шуҳратники.
Аслида бадиий саналган асарда Ғафур Ғулом, Усмон Юсупов каби тарихий шахслар ҳам кўриниб қолса, Саид Аҳмадники.
Асар аниқ бирор бир касб-соҳага бағишланган бўлиб, салбий қаҳрамон асосан нопок зиёли бўлса, Пиримқул Қодировники.
Шумгина болакай оила аъзоларини бувижоним, ойижоним, дадажоним деб чақирса, Худойберди Тўхтабоевники.
Асарнинг хушрўй қаҳрамонлари гўзал манзараларда тасвирланса ва ҳаттоки уларнинг исмлари ҳам чиройли танланган бўлса, Ўлмас Умарбековники.
Эҳтиросли асарнинг эҳтиросли қаҳрамони тез-тез бокира ва покиза хаёлларга тутқун бўлиб турса, “начора”, Ўткир Ҳошимовники.
Асарнинг салбий қаҳрамони қаерда яшашидан қатьи назар Бухоро шевасида бийрон гапирса, Неъмат Аминовники.
Агар асарни биров бемалол жойлаши-иб ўтириб олиб, дўстона тарзда ҳикоя қилиб бергандек туюлса, бу Шукур Холмирзаевники.
“Бошқача”ни бошқача қилиб “дигаргун” деб ёзилган бўлса, куюнчак ёзувчи Нусрат Раҳматники.
Катта катта ижодий давралардаги ҳазил-ҳузул гапларни мароқ билан ўқисангиз, Шодмон Отабекники.
Агар асарда хатбошилар жуда кўп бўлса, жуфт равишлар (ишлаб-ишлаб, ўйнай-ўйнай) ҳам кўп қўлланса, Тоғай Муродники.
Аксинча, агар асарда хатбоши икки-уч варақда биттагина учраса ва диалоглар камёб бўлса, Нурали Қобулники.
Асарни ўқиб сал хавотирга тушсангиз, Омон Мухторники.
Асар қаҳрамонларига нисбатан енгилгина киноя билан ёзилган бўлса ва бир қаҳрамон бошқа бир асарда ҳам ўз характерию галатепадаги уй-жойи билан кўриниш берса, Мурод Муҳаммад Дўстники.
Асар қаҳрамонларига нисбатан аччиққина киноя билан ёзилган бўлса, Эркин Аъзамники.
Шеърда “кангул” ёзилган бўлса, шоир Икром Отамуродники.
Шеърбоп чиройли сўзлар орасидан лоп этиб қишлоқча, тўпори сўзлар чиқиб қолса  ва шеърда май сал пал эсланса, Муҳаммад Юсуфники.
Агар асарда ҳали бирорта луғатга киритилмаган сўзларни (расмойна, зинайўлак, боғкурси) учратсангиз ва Олтиариқ бодринги таъмини сезсангиз, шубҳасиз, Анвар Обиджонники.
Шеърда классик шоирларга (Навоий, Бобур, Фузулий в.б) ссилка берилса, Хуршид Давронники.
Агар асарга фақат Қўқон атрофидагилар ўзгартириб қўллайдиган сўзлар (ҳадим, паянник, каранда.....) аста-секин ўрмалаб кириб келаётган бўлса,  Саид Анварники
Агар асар қаҳрамони (қаҳрамон бўлгандаям ҳақиқий қаҳрамон) беш-ўн каллакесарлар чангалидан абжирлик билан омон чиқса ва ҳеч ўқ тегмаса, Нуриддин Исмоиловники.
Агар асарда бировга айтишга уяладиган жойлари ҳам батафсил ёритилган бўлса, бу Оллоёр Бегалиев ё Ҳабиб Темиров ёхуд Солиҳ Қаҳҳорники.(изланишлар давом этади)
Лирик шеърда техникага оид (авто, аэро) атамалар учраса, шоира Умида Абдуазимованики.
Кўнгилни айнитиб юборадиган манзаралар ҳам “чангини қоқмасдан” тўғридан тўғри тасвирланган бўлса, истеъдодли ёзувчи Саломат Вафоники
Шеър ё достонни ўқиб тушунмасдан ваҳимага тушсангиз, Фахриёрники.
Агар асарнинг катта-кичик ҳар қандай персонажи ўзининг шахсий чуқур фалсафаси асосида ҳаракатланса, Улуғбек Ҳамдамники.
Асарнинг катта-кичик деталлари, майда чуйда кўза, қарға, тош, қум, ит каби элементлари ҳам фақат Маъно ташиса, унда Исажон Султонники.
Агар истеъдодли ва бетакрор адиблару ажойиб, дилбар шоиралар ҳақидаги мақолани ўқиб, ажиб бир ҳис ва ҳайратларга ошно бўлсангиз, бу мақола журналист Исмат Хушев томонидан ёзилган.
Мақолада “интрига”, “вачач!”, “шок!!!”, “прикол” сўзлари ва “қум борми?” деган оригинал ҳақорат ҳам учраб қолса, унда сиз сайёд.ком сайтидасиз

 Изланишларимиз давом этяпти...

15.04.2015

Ўзбeкиcтoнгa инқилoблaр кepaк эмac

Oxиpги 4-5 йил ичидa кўpиб тypибмизки, қaтop apaб дaвлaтлapидa, Укpaинa шapқидa бўлиб ўтaётгaн нoтинчликлap, ғaлaёнлap дyнё cиёcaти диққaт эътибopидa қoлмoқдa. Xўш, мaмлaкaтдa иcёнлap бoшлaнишигa нимa мoтивaция бepмoқдa? Oмиллap ичкими ё тaшқи? Қyйидa шy xycycдa икки oғиз фикp билдиpaмиз.
Юқopидa caнaлгaн дaвлaтлapнинг cўнгги йиллapдaги ижтимoий-cиёcий ҳoлaтигa нaзap coлcaк, мaмлaкaтдa ички мyaммoлap eтapличa тўплaниб қoлгaнлиги, ҳyкyмaт эca ҳaл қилиш йўлидa caмapaли чopa-тaдбиpлap кўpмaгaнлиги aён бўлaди. Ижтимoий тeнгcизлик, қoнyнлapнинг ишлaмacлиги, кoppyпциянинг aвж oлиши вa aҳoлининг тaбaқaлaниб бopиши инқилoбгa зaмин ҳoзиpлaйди. Aммo шy ўpиндa янa ўйлaшгa мaжбyp қилaдигaн биp фикp бop: “Инқилoб ғoяcини poмaнтиклap яpaтaди, мyтaaccиблap aмaлгa oшиpaди вa ўзбoшимчaлap yндaн фoйдaлaнaди”. Қoлaвepca, дaвpлap ўтиши билaн инcoният oнги юкcaлa бopди вa ҳyкyмaт ўзгapиши yчyн инқилoб aмaлгa oшиpиш лoзимлиги aқидacи эcкиpди. Ҳoзиpдa жaҳoндa ижтимoий oнги юқopи фyқapoлap ўзлapи яшaб тypгaн дaвлaтни ўзгapтиpишнинг peвoлюциoн эмac эвoлюциoн йўлини тaнлaмoқдaлap.
Aлбaттa, мaмлaкaт ичидa мyaммoлap eтapли тoпилaди. Элeктp, гaз, ишcизлик, кoppyпция.. Биpoқ ўз мaмлaкaти тaқдиpини ўйлaгaн фyқapo кимнидиp ўлдиpиш, қaepнидиp пopтлaтиш, oдaмлapни қўpқитиш йўли мyaммoгa eчим бўлaди, дeб ўйлaмaйди.
Шyнингдeк, тaшқи oмилнинг poли ҳaм бyндa aҳaмиятлидиp. Acли биpop мaмлaкaтдa ҳyкyмaтгa қapши гypyҳ пaйдo бўлca чeтдaн yни қўллoвчи “ҳoмийлap” тoпилaди. Cиёcaтдa шapм йўқ. Кyчли дepжaвaлap кичик мaмлaкaтгa ҳap қaндaй йўл билaн тaъcиp ўткaзишни иcтaйди вa бy йўлдa мaблaғни aямaйди. Мacaлaн, oxиpги ҳaфтaдa юз бepгaн Ямaндaги вoқeaлap мaнзapacидa ҳyкyмaт пoзицияcидa Cayдия Apaбиcтoни бўлca, иcёнчилap пoзицияcидa Эpoнни кўpиш мyмкин.
Aммo юқopидa caнaлгaн мaмлaкaтлapдa иcён кyтилгaн нaтижaни бepмaди. Мaмлaкaт oлдингидaн ҳaм кўpa aбгop aҳвoлгa тyшди, xaлқ xўжaлиги издaн чиқди, aҳoли яшaш дapaжacи тyшиб кeтди, ўзбeк мaқoли билaн aйтгaндa: “биp кyн ypyш бўлca қиpқ кyн бapaкa кeтaди”.
Мaмлaкaтдa aлғoв-дaлғoв бoшлaнишининг янa биp caлбий oқибaти шyки, нopoзилик тapзидa бoшлaнгaн иcён этник жaнжaлгa aйлaниб кeтиши вa қoнлap тўкилиши xaвфи кaттa.

Бизнинг мaмлaкaтимиздa тинчлик ҳyкм cypмoкдa, бapчa мyaммoлapимиз мaмлaкaт ичкapиcидa xyкyмaт вa xaлк биpдaмлигидa eчими тoпилмoкдa. Ўзбeкиcтoнгa инқилoблap, xycycaн, чeтдaн экcпopт-инқилoблap мyтлaкo кepaк эмac.
Ҳашарчи бола

25.03.2015

Ҳурматли ҳамкасб

Ҳурматли ҳамкасб.
Асли буни ўзингизга жўнатсам ҳам бўлар эди. Аммо сизни танимайман, электрон адресингизни ҳам билмайман. Балки учрашгандирмиз.
Февралнинг бошида BBC Uzbek да ташкилотимиздаги абгор ҳолат ва маошларнинг ўз вақтида берилмаслиги ҳақидаги кичик мақолам эълон қилингандан сўнг кўп қизиқарли ўзгаришлар бўлди.
Айтишларига қараганда, шундан сўнг интернет сайтларида ёзганларим, фейсбукдаги публикацияларимни принтердан чиқариб, ҳурматли каттаконларимиз ўқишга тушибдилар. Хурсандман! Я – “звизда”! Биламан - бунда сизнинг хизматингиз бор. Чунки улар интернетни унчалик ҳам яхши билишмайди. Сиз чиқариб олиб кирасиз. Жумладан ушбу блогпост ҳам А4 қоғозга чиқарилиб, ҳашаматли стол устида ўқилади, деб ўйлайман.
Мен эса кўплаб танбеҳлар ва миннатдорчиликлар эшитдим.
Мақола чиқиши билан бир ой ичида Ўзбекистон бўйича барча экспедицияларга тўрт ойлик маошни ва дивидендларни бериб ташлашди. Миннатдорчилигимни фейсбук ва одноклассникида статусга ёздим, ўқигандирсиз.
Демак пул бор экан. Йўқ эмас экан. 
…Янги йил байрамида октябрни берармикан, деганлар бор эди. Берилмади. Одамлар қўйини сотди, деҳқончилигини сотди. Байрамни ўтқазиб яна бир ой ортда ҳам қолди. Сизга ҳам осон бўлмагандир, рўзғорингиз бор. Нега айтмайсиз? Айтаверинг. Жа борса, бир-икки гап эшитарсиз, Муоз ал Касасбининг ҳолига солишмайди-ку.
Хоинлик, казёллик бўлади, дейсизми? Ватан тараққиёти йўлида камарбаста карьерачилар ҳар жойда тўлиб кетган даврда бир-икки хоинлар юрса юрибди-да.
Хуллас, ҳозир ишларим жойида. Ҳурматли одамларнинг шарофати билан ишга янги кирган пайтимда  қадам қўйганим шотининг (нарвон фарғоначаси) биринчи поғонасига қайтиб тушдим. Оддий халқ орасида, азамат йигитлар даврасида жавлон уриб (с) хизмат қиляпман. Асли кондиционерли хонадан зериккандим. Адирлар, далалар бошқача, айниқса, баҳорда. Кондиционер - саломатликка зарар. Узуккун ўтириб ишловчиларнинг бел қисмида қон яхши айланмайди ва қирққа бормай силденафил ичадиган бўлиб қолиш хавфи катта. Акс ҳолда... ҳа, майли..;)
Саломат бўлинг, ҳамкасбим. Сиздан бир илтимос. Шахсий блогимдан ташқари ўзбек геофизиклари блогини ҳам очганман. Кириб туринг. У-бу ёзиб берсангиз, жойлаб қўяман. Худо хоҳласа, икковини оммалаштирсам ва AdSenseни улаб пул ишлай олсам, Малибу бўлмаса-да, Спарк олиш ният бор.
Кўришгунча.

Водий. Даланинг қоқ ўртаси.

07.03.2015

Қизиқчи болакайлар

Алишер, 2.5 ёш
Дадамга сигарет олиб келаётиб ўғлимни гапга солдим:
-          Сен ҳам катта бўлсанг менга нима олиб келиб берасан?
-          Шигает.
-          Мен сигарет чекмайману.
-          Чупа-чупс,  хюстяшки, қуют, пахтақант опкеб бейаман

                        *               *                  *
Камола, 5 ёш
-           Зинадан эҳтиёт бўлиб туш, яна бурнинг билан тушма.
-           Бурнимнинг оёғи йўқ-ку!

                        *               *                  *
Камола, 5 ёш
“Олтин балиқ” эртагини эшитиб бўлиб:
-           Буви, чол олтин балиқдан яхшироқ кампир сўраса бўлмасмиди?

30.01.2015

Таппи тайёрлаш технологияси

  Жамиятнинг барқарор ривожланиши муқобил энергия манбаларига эҳтиёжнинг ортишини вужудга келтиради.
Муқобил энергия манбаларини излаб топиш зарурияти замона олимларининг патагига тушган қурт бўлмоқда. Омилкор халқимиз эса минг йиллар илгари муқобил ёнувчини кашф этиб бўлган ва хўжаликда мунтазам қўллаб келмоқда...... Ассалому алайкум. Бугунги сонимизда ТТТ – таппи тайёрлаш технологияси.
Таппи бу ҳозирда халқ орасида кенг тарқалган ёнувчан маҳсулот бўлиб, асосан мол ва қўй дефекацияси натижасида ҳосил бўлган массадан қўл меҳнат билан тайёрланади. Ўзи жуда яхши нарса, қишда жоннинг роҳати.. , ҳа, майли чалғимайлик, аввало таппи ясаш учун ўзингизда чорва бўлиши лозим. Айрим ҳолларда баъзилар яқин қўшнилариникидан хомашё олиб чиқиб, тайёрлашади, лекин бу унчалик мақсадга мувофиқ эмасдир, сабаби, бу кетишда у ҳам қачондир хомашёни бермай қўйиши хавфи бор. Буни ўзингиз биласиз, биз эса фақат тапписи учун ҳам мол боқаётганлар борлигини ҳам биламиз.
Гўнгнинг таснифини қиламиз.
Қўйнинг гўнги қўтонда қат-қат бўлиб тахланади, жуда бебарака, уни палахса-палахса қилиб кўчириб олиб қуритиб ёқаверасиз, аммо унга турли бадиий кўриниш бера олмайсиз – синиб кетади.
Молнинг гўнги эса, эҳ, бу қандай яхши нарса!  Мол фақатгина қуруқ нарсалар билан озиқланса, гўнги қаттиқ ва мерч бўлади. Сал қуриб қолган бўлса, сув аралаштириб ийлаш мумкин. Пластилин ҳолига келтирилиб таппи ясаш тавсия этилади.
Агар мол фақат кўк ўт ё атала истеъмол қилса унинг гўнги таппи учун жуда мувофиқдир. У ҳолвайтар даражасида суюқ бўлади, табиийки қуюқлаштириш учун кузда сотиб олган кўмирингизнинг хокасини ёки арра тўпонини (опилка) аралаштирасиз. Агар иккови ҳам бўлмаса 3-4 кун кутсангиз таркибидаги сув компонентлари ҳаво ва ерга сингиб қуюқлашиб қолади.
Таппи учун энг олий сифатли гўнг – бу спирт заводининг аталасини (барда) ичган мол гўнгидир. Спирт сўзининг ўзи сизга мазмунни англатган бўлса, таркибига тўхталиб ўтирмадик.
Айрим иш қуроллари бўлиши лозим.
Қурилиш ашёлари сотувчисидан резина қўлқопни сўрайсиз.
-          Уч ярим минг (1.75$) , намни ўтказмайди,- дейди сотувчи.
Пулни тўлаётиб, аста, "таппи қилиш учун", деб қўясиз.
-          Биламан, ака, ҳамма таппи қилиш учун олади. Сизни таппи қилмасангиз керак, деб ўйлаб бошидаёқ айтмагандим, - дейди сотувчи.
Таппи ясаш учун уйга олға!
Ҳарҳолда кетмон ва катта курак уйингизда топилишига ишончимиз комилроқ.
Қишда  2 тоннадан арзон нархда кўмир олиш ҳуқуқингиз бор. Югуриб-елиб, турнақатор, метангазқатор навбатларда ҳормай-толмай сотиб олган бўлсангиз – бу катта бойликдир. Чунки ўша кўмирнинг ярми тош бўлса ҳам, қолган ярми қип-қизил хока, яъни кўмир кукуни ҳисобланади. Баъзида орасидан бир-иккита ёнадиганлари ҳам чиқиб қолади. Каравотнинг симтўридан ўтказилган кўмир кукуни таппи билан жуда “гаплашади”. Кўмир аралаштирилган таппи қишда ўрик ўтин билан беллашади. Кўмир қўшилган таппи қишда олтиндан қиммат!
Таппининг хилма хил турлари мавжуддир.
Катта пиёладай ғумбак кўринишида ясаш кенг тарқалган. Бунинг афзаллиги ясаш осон, гувала сингари юмалатасиз – тайёр. Оғзи тор печкаларга мос келади. Аста-секин ёниб иссиқликни узоқроқ сақлаб туради.
Агар тандирга ёқмоқчи бўлсангиз унда елпиштовоқдек катта таппи ясашни маслаҳат берамиз. Чунки у патир сингари юпқа ва алангаланувчан бўлади. Офтобда тез ва яхши қурийди.
Таппининг яна бир кенг тарқалган тури тарелкадай ҳажмда, зуваласимон, ялпоқ кўринишда бўлади. Бу хил таппи ҳам печкада яхши ёнади ва 2-3 соатгача иссиқни сақлайди.
Агар гўнг ҳаддан ташқари ифлос бўлса (тавба, тозаси ҳам бўларканми) , яъни хашаклар ва чўплар аралашган бўлса, унда узунчоқ, ўтинсимон қилиб ясаш мақбулдир. Бунда чўпаклар бир даста ҳолида таппининг ичида унинг “скелети”ни ташкил қилиб, синиб кетишдан сақлайди.
Бадиий безак учун тайёр маҳсулотнинг юзига кулган, тиржайган, ғамгин смайликларни тушириш тавсия қилинади.
Таппи асосан очиқ ҳавода қуритилади. Духовка ва ASEL печларида қуритиш тавсия этилмайди.
Таппи арра тўпони (опилка) ёки шоли қипиғи тўшалган, қуёш ва шамолга ўнг бўлган жойда қуритилиши мақсадга мувофиқдир. Эсда тутиш лозимки, тўшамасиз ерда қуритилган таппига тупроқ ёпишиб қолиши хавфи бор. Шунинг учун баъзи таъби нозиклар озодаликни сақлаш учун (яна бир тавба, ифлос ахлат озода бўлганини биринчи эшитишим) целлофаннинг устида қуритишади. Лекин бунда таппи секин қурийди. Тез-тез ағдариб шамоллатиб туриш керак, акс ҳолда пўпанак босиб кўкариб кетади.
Таппи ёнганда баъзилари ўзидан ёқимсиз ҳид чиқаради. Шуниси қизиқки, баъзи тажрибали таппишунос мутахассисларнинг фикрича умуман ҳид чиқармайди.
Агар қўлқопсиз ҳолда таппи ясасангиз (шунақалар ҳам бор) унда иш пайтида сигарет чекиш ва нос каппалаш, бошда жойлашган бирор аъзони қашлаш, бурун ва тишни кавлаш, овқатланиш қатъиян ман этилади.
Гўнг димоқни ёргудай сассиқ бўлади, лекин қуриганда ҳиди қолмайди. Ёш оилалар таппи ясаб бўлгач Palmolive, Dove, Duru, Fax, Camay, Savay совунлари билан қўлни ювиб, салфетка билан артишлари лозим, ўрта яшарлар ўзлари билишади.
  Келгуси учрашувларимизда электрни иқтисод қилиш учун учун монтаж ва счетчикни ўзгартириш бўйича маслаҳатлар берамиз.

Барчага хонадони қишда ҳамиша иссиқ бўлишини тилаб таппишунослик бўйича умидли тадқиқотчи, нефтгаз қидириш бўйича мутахассис Ш. Исломов