08.04.2018

Геофизик нефть қидирсинми, кўсакми?


Мана куз ҳам охирлаб, вилоятларнинг пахта режалари бажарилишига озгина қолди. Яқин ўтмишимизга қайтиб тасвирлайдиган бўлсак, дўппи кийган қориндор ва шопмўйлов раис боболар карнай-сурнайлар садоси остида қўр тўкиб тантанавор мукофотларни оладиган кунлар яқин. Қисқаси, пахта плани тезроқ тўлсин, бу барчанинг дилидаги гап.
Гапни пахтадан бошладик. Гарчи юксак минбарлардан “бизда мажбурий меҳнатга йўл қўйилмайди. Фалон касб эгаларининг пахта териши жиноят. Ундоқ-бундоқ”, деб жарангдор ваъдалар берилишига қарамасдан, ихтиёрий-мажбурий тарзда юзлаб корхона-ташкилотлар хизматчилари пахтага жўнатилди. Шуларнинг қаторида “Ўзбекнефтгаз” холдингига бўйсунувчи геофизика ташкилотининг ишчи-хизматчи ходимлари, мутахассислари катта пахта хирмонига ҳисса қўшди.
Ноябрь тугашига саноқли кунлар қолганига қарамасдан “Ўзбекгеофизика” ишчи-ходимлари ҳар куни Учкўприк, Фурқат туманларининг далаларида кўсак қидириб сарсон. Аслини олганда, пахта терими геофизика раҳбарияти учун ҳам ғирт даҳмаза. Ҳокимият мажлисда “фалонча одам берасан”, деб талаб қўяди. “Фалонча одам” берганда эса бу нефть-газ қидирув ишларининг сифатига таъсир ўтказмай қолмайди. Ахир, мутахассис ва ишчи кучи бўлмаса, иш қаердан юрсин?
Аслида далада терадиган бирор нарса қолгани йўқ, ҳисоб. Буни муаллиф олган расмлардан ҳам кўришингиз мумкин. Давлат ташкилотидан келган теримчини кўрган фермернинг ҳам пешонаси тиришади, чунки тергани бир халта (этак ё қоп ҳам эмас) кўсак, аммо қозон осиб тушлик тайёрлаш шарт. Ўзига қолса, теримчиларни чақирмайди, аммо юқоридан талаб шундай.

Моддий бойлик яратмайдиган касб эгаларини заррача камситмаган ҳолда геофизикларнинг меҳнати маҳсулини баҳолашга ҳаракат қилиб кўрайлик. Бунинг учун геофизиклар томонидан очилган углеводород конларининг ҳажмини билиш етарлидир. Яқинда Андижон вилоятида очилган газ кони бир суткада 600 минг куб метр газ бериш салоҳиятига эга деб баҳоланди. Газнинг 1000 куб метрини давлатимиз 150 доллардан четга сотганда ҳам бир суткалик маҳсулотдан 90 минг доллар даромад олиш мумкин.
Мажбуран пахта даласига чиқарилиб бир кунда 20-30 кг пахта терган кадр давлатимизга қанча фойда келтириши мумкин? Ташкилотда ишлайдиганларнинг барини қўшганда ҳам кунига 90 минг доллар келтирмаслиги аниқ.
(Қайтариб айтаманки, гап фақат моддий бойлик келтирувчи касб эгалари ҳақида эмас. Нафақат, нефтчи, балки йўлсоз, шифокор, банк ходими, ўқитувчи сингари барча касб ходимларининг кузда пахта даласига ҳайдалишига чек қўйилиши зарур, деб биламан).
Ўзбекистонда кундан кун ўзгаришлар бораётган даврда давлат ташкилотлари ходимлари пахта теримига чиқарилишига чек қўйилишидан ва ҳар бир мутахассис ўз соҳасида хизмат қилишидан умид қилиб қоламан.
Ш. Исломов
Фарғона
(мақола 2017 йилнинг 26 ноябрида sof.uz сайтида нашр қилинган)

31.03.2018

Қайнонамнинг совғаси (Дима Қаюмга бағишлов)


Зап қайнонам бор-да. Куёвини ҳамма жойда паддержка қилиб юради. Туғилган кунимда хотин онасиникига борибди, қаранг. “Куёвизга нима совға қиласиз” аяжон деб сўраса, бир пачка долларни кўрсатган экан (бой бойда барибир), хотин “фу, ҳозир қуруғини узатиш модадан қолган, қуруқ долларга пишагам офтобга чиқмайди”, деворибди. “Ҳа, бўмаса, Гавайи оролларигами, Анталиягами путёвка оберай, бола-чақани манга қолдириб куёвим билан дам олиб келинглар” деса, “ўзи кеча Исландиядан келдик, уёққаям куёвиз печка экспорт қилмоқчи, совуқ жойларакан, ҳам саёҳат ҳам тижорат дегандай дам олиб келдик, энди саёҳатга чиқмаймиз” дебди. Ҳа, содда хотин-а, Исландияга нимага борганимни билмайсанда, фуқаролигини олмоқчи бўп борганимни билдирмайманда (тшш, жим туринг, шовқинламанг). Хуллас десангиз, охири қайнонам туғилган кунимга антиқа сюрприз қиладиган бўлди. Нима дейсизми? Ўзимам телвизордан билдим. Икки ой бурун газчиларни каттаси телвизорда чиқиб “халойиқ, бу йил газ бўмайди, умид қилманг”, деганда хурсанд бўлганимдан ўзимни томдан ташлаворай дедим. Аслида унинг гапини давоми “...газ бўмайди, ўтин печкага ўтинглар, Дима Сахий печкаларидан харид қилинг” дейиши керак эди. (Ҳаммаси қайнонамнинг плани бўйича кетяпти). Ғирром операторлар шу жойини кесиб ташлапти. Ҳа, майли, асосийси мақсад айтилди-ку. Қайнонам Адолат Усмоновани танимайдиган одам бор эканми? Бой бойда барибир. Шундай қилиб биз тузган молиявий схема бўйича одамларга печкани саккиз баробар кўп сотиш мўлжалланяпти.
Ҳа, бунинг учун катта харажат қилди қайнонам. Кетса бойдан кетибдида. Олдин радио, телвизор, газета, сайтларда махфий заказ бериб печканинг афзаллигини тарғиб қилдик. Баҳриддин Асрор, Шукур Исломов, Дониёр Рўзметов, Ривожиддин Абдумаликов деган ёзувчилар таппининг фойдаси, ўтиннинг чўғи, газнинг зиёни ҳақида қоп-қоп мақолалар ёзиб тарқатди. (Ҳаммаси қайнонамнинг плани бўйича). Ҳозир битта олим таппининг соф зичлиги, концентрациясини ўрганяпти, бошқаси калориясини ошириш, ҳидини кетказиш бўйича диссертация ёқлаяпти. Ҳаммасини ҳомийси Адолат Усмонова. Бой бойда барибир.
Ҳаҳайт, давринг келди суриб қол Дима. Дима Сахий печкаларига кепқолинг, деб Равшан Эрматовнинг рекламада чиқишини ўхшатиб турсам, хотин “туринг, дадаси, одам деган печканинг устидаям ухлайдими, тагиздан совуқ ўтиб кетса менга қийин”, деб уйғотди. Кўзим кетиб қопти.
2017 йилнинг декабри

28.02.2018

Ўзбек жамиятидаги муаммоларга ким айбдор?

(Қодирийдан илҳомланиб)

Секулярнинг наздида экстремистлар айбдор.
Атеистнинг наздида динчилар айбдор.
Мусулмонларнинг наздида кофирлар айбдор.
Неокоммунистларнинг наздида Америка ва Европа айбдор.
Ярим асрдан кўп яшаганларнинг наздида “мустақиллик даврида бой берилган авлод” айбдор.
Ёшларнинг наздида “давлат тизимида сақланиб қолган ёвуз империя сарқитлари” айбдор.
Пантуркист-миллиётчиларнинг наздида Россия, Хитой ва арман мафияси айбдор.
Либералларнинг наздида “тоқатсиз қадимчи-динчи тоифа” айбдор.
Бўтқа дини вакилларининг наздида ташқаридаги барча мусулмонлар ва кофирлар айбдор.
Миллий истиқлол ғояси билан суғорилганларнинг наздида “четдаги ёвуз ва қора кучлар” айбдор.
Расмий ахборот агентликларининг наздида ВВС ва Озодлик айбдор.
Консерваторларнинг наздида либераллар айбдор.
Ултраконсерваторларнинг наздида гей-фоҳишалар айбдор.
Исёнкорларнинг наздида лоқайд ва бетараф оломон айбдор.
Маддоҳларнинг наздида “одобсиз” исёнкорлар айбдор.
Аҳён-аҳёнда интернетга кирадиганларнинг наздида “кечаю кундуз интернетда ғийбатлашиб ўтирадиган бекорхўжалар” айбдор.
Туну кун интернетда ўтирадиганларнинг наздида “эркин ахборот манбаидан четда қолаётган” ғофиллар айбдор.
“Ҳожи ака”ларнинг наздида “калта-култа кийиниб фитнага сабаб бўлаётган” ёш-ёш қизлар айбдор.
Кам таъминланган қатламнинг наздида патрул мелиса ва президентнинг атрофида амалдорлар айбдор.
Пули ва лавозими бор қатламнинг наздида “ўз ҳақ-ҳуқуқини билмайдиган люмпен халқ айбдор”.
Тадбиркорларнинг наздида солиқчи ва молиячилар айбдор.
Конформистларнинг наздида давлат ва президентни танқид қилаётганлар айбдор.
Гринкардда ютолмаганларнинг наздида Қўшма Штатлар айбдор.
Гринкардда ютиб учиб кетаётганларнинг наздида аэропортнинг серташвиш ходимлари айбдор. Аммо уларни айблаш керак эмас. Шундоғам ташвиши кўп. Ҳамма кетса, чироқни ким ўчириб қўяди улардан бошқа?
2018 йилнинг 26 феврали

30.12.2017

Ҳавоза (леса)

Яқинда ҳавоза (леса) ясаттирдим. Расмдаги эмас, бошқача. Озгина тўпорироқ, аммо пишиқ. 3-4 одамни ҳам кўтаради. Сувоқчилар ва бошқа турдаги усталарга керакли нарса. 5 дақиқада йиғиб ишлатаверасиз, бир-бирига кийилади. “Детский конструкция”га ўхшаш.
Ҳавозанинг бир комплектининг бир кунлик ижараси 1,5 минг сўм туради. 10 комплекти 15 минг. Бир ойда 450 минг. Дам олиш кунлари чиқариб ташланса, 400 мингча топиш мумкин.
10 комплект ҳавоза 3600000 сўмга тушди. Агар 2-3 комплект ясаттирсам, 7200000-108000000 сўмга тушарди. Мутаносиб равишда ҳисобласак, уларни ижарага бериб ойига 800-1200 минг сўм топиш мумкин.
Бизда олий маълумотли мутахассислар давлат ишида одатда 1,3-1,6 млн сўм маош олади. 1 млн оладиганлари ҳам топилади. Янги ишга кирган ёш дўхтир, ўқитувчи, инженерлар шарт-шароитга қараб ойига 500-700 минг олади.
Ўйлаб кўрсам, миллионлаб пул сарфлаб 4-7 йил ўқиган олий маълумотли мутахассис 8-10 млн сарфлаб йигирма кунда ясалган ҳавоза билан бир хил миқдорда пул топар экан.
Агар “ишлаб топаётган маблағинг жамиятга келтираётган фойдангнинг баҳосидир” деган мезон билан ёндашсак, янада истеҳзоли хулоса чиқади: 200 метр темир-терсак олий маълумотли мутахассис билан тенг фойда келтиряпти.
PS. Ҳавоза ясаттирганим рост. Керак бўлса, шахсийга алоқага чиқинг.
2017 йилнинг 11 октябри


30.09.2017

Қирқ ёшлилар (18+)

(аёллар ҳам ўқимасин)

Ўртоқлар, охирги йилларда ўтириб қолиш ҳаёт тарзи (сидячий образ жизни) турмушимизга сингяпти. Йўқ, ўтириб қолган қизларни эмас, эркакларни назарда тутяпман. Эрталаб югурувчилар сони камайиб кетяпти. Тушунинг, сиз эрталаб югурар экансиз танангизда, хусусан, белингизда қон яхши айланади, саҳарлаб уйғонган кучуклардан эмас, касалликдан қочасиз.
...Вазият тақозоси билан қирқ ёшли акаларнинг даврасига тушиб қолдим. Гапдан гап чиқиб соқолига оқ оралаган бирови:
-          Бозорнинг четида балиқ тутадиган қармоқ олаётганимда бошяланг бир аёл ёнимга келиб, “акажон, дорилардан бор, оласизми?” деб шивирлади. “Дори чекмайман”, десам, “вой, унақа доримас” деб кулади. Ҳар хили бор экан – ўзи тўртбурчак, шакли шилпилдоққа ўхшаган, кўк, жигарранг, носранг, ялтироқ, пилдироқ..
Ҳамма унга бақрайиб қаради.
-          Олдингми?
-          Э, жиннимисан?..
-          Олганса-а-ан.
Яна бири:
- Отиям нима-гра эди, шекилли, биров айтовди-да, - деб минғирлаганча кўзини пирпиратди.
Гапни бошқаси илиб кетди:
-          Ичиб кўрганларни айтишича, бошни қизитаркан. Фойдаси йўқ, табиийсига нима етсин.
Унга билимдонлик билан бошқаси эътироз билдирди:
-          Қизитмайди, арзонига учмасин, танишингга айтиб қўй.
-          Сен қаердан биласан, ичиб кўрганмисан?
-          Ичмасам, ҳам биламан. Россияда ишлаганимда ўрис ўртоқларим ҳаммаси ичарди. Сал тахир бўлар экан. Уларнинг мотори стук бергани учун ҳаммаси бизга ҳавас қилади. Азиат – горячая кров!
Улфатларнинг кўзойнак таққани сиполик билан гапга аралашди:
-          Турган-битгани зиён, химикат. Юракка нагрузка беради. Бош оғрийди. Ўрганиб қолсанг, хотининггаям, ўзинггаям қийин бўлади. Ота-боболаримиз от минган, отнинг фойдаси катта. Бўш қолдингми – от мин. Вот, табиий восита сенга.
-          Хи-хи-хи, эшак ҳам минган, - деб луқма ташладилар унга.
Кўзойнакли сабоқ беришда давом этди.
-          Аммо ҳозирги дўхтирлар экологик шароитдан келиб чиқиб, қирқ беш ёшга етганингда аёлинг билан орангда муаммолар юзага келса, ичавер деяпти. Аммо буни ўз шартлари бор. Бирваракайига биттадан ортиқ таблетка ичмайсан. Номининг охири “–гра” билан тугаган бўлиши шарт. Масалан, “Циклон” дориси зиён. Падделкаларидан эҳтиёт бўласан. Кечаси билан бўкиб ароқ ичдинг нима, циклон ичдинг нима – эрталаб бошинг ғум-ғум оғрийди. Машина ҳайдашни-ку ўйлаб ўтирма.
Ҳамма “Минг бир кеча”дан қисса тинглаётгандек кўзини лўқ қилиб, нафас чиқармай уни тингларди. Серсавол улфатларнинг бири:
-          Орифжон, орамизда ўқиганларимиздан бирисан. Элликка кирганимизда ичсак бўлаверадими?- деб сўради.
-          Бўлади. Проблеманг бўлса, ҳозир ҳам ичавер.
-          Олдин сен ичиб кўрсатиб бер.
-          Мен соғломман. Проблемам йўқ, ичишга эҳтиёжим ҳам йўқ. Дорихонадан сўрагани ҳам уяламан. Сотувчи аёллар орқангдан мийиғида кулиб қўяди, биласанми шуни?-деди аччиқланиб.
-          Бўлмаса, қандай қилиб олса бўлади, маслаҳат бер, ахир.
-          Ўртоғимга керак, деб оласан. Дорихонада ўзингни бошқа дори олиш учун киргандек тутасан, чиқиб кетаётганда, худди тўсатдан кўзинг тушиб қолгандек, “ие, манови дорини битта оғайним сўраган эди”, деб оласан-қўясан.
-          Ҳа, сен буни қаердан биласан?
-          Газетада ўқиганман, ўрисча, инглизчани биламан-ку.
-          Кейинчи, кейин, уйга борганингда?
-          Ярим соат олдин сув билан ичиб олиб, кейин...
Суҳбат энг қизиқ жойига етганда кеч қолган биттаси кириб келди. “Қўзғалманглар, кўришганимиз - сўрашганимиз”, деганча жойига ўтираркан, суҳбатни давом эттиришга ишора қилди. У андролог экан. Бирпас эшитиб ўтириб, сўнг гапга аралашди:
-          Мижозларимдан бири қабулимга кириб, эшикни зичлаб ёпди. Овозини пасайтириб уялганча, “Дўхтир, бир дўстимни...”, деб гап бошлаганди, гапини кесиб, “қани, шимингизни туширинг, олдин дўстингизни текширайлик”, дедим.
Шунда ҳамма бирданига гуриллаб кулиб юборди. Айниқса, “дори” мавзуида қизғин суҳбат қурганлар ерга қараб ҳийқ-ҳийқ, дея мириқиб кулди.
Буёғини энди ўзингиз тушундингиз. Айтгандим-ку.

2017 йилнинг июл ойи